Skład mikrobiomu jamy ustnej zmienia się wraz z wiekiem, a niektóre bakterie mogą być powiązane z wynikami testów oceniających funkcje poznawcze. Międzynarodowy zespół naukowców sprawdził te zależności u mieszkańców Wielkiej Brytanii i Belgii. Wyniki wskazują na interesujące powiązania, ale nie pozwalają jeszcze stwierdzić, czy mikroorganizmy w jamie ustnej wpływają na sprawność umysłową.
Jama ustna jest miejscem bytowania wielu gatunków bakterii, które tworzą złożony ekosystem – mikrobiom. Jego skład zależy m.in. od wieku i miejsca zamieszkania. Coraz częściej naukowcy analizują również, czy zmiany w mikrobiomie mogą mieć związek nie tylko ze zdrowiem zębów i przyzębia, ale także z funkcjonowaniem całego organizmu.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „PLOS One” naukowcy przyjrzeli się związkom między mikrobiomem języka, wiekiem i funkcjami poznawczymi. Sprawdzili także, czy obserwowane zależności są podobne w dwóch różnych populacjach europejskich. Wyniki pokazały, iż choć miejsce zamieszkania wiązało się z odmiennym składem mikrobiomu, niektóre zmiany związane z wiekiem występowały w obu grupach.
Dwie populacje, różny skład mikrobiomu
W badaniu uczestniczyło 60 zdrowych osób z Exeter w Wielkiej Brytanii i Brukseli w Belgii. W każdej lokalizacji przebadano 15 młodych i 15 starszych dorosłych. Naukowcy pobrali wymazy z grzbietu języka, a następnie przeanalizowali materiał genetyczny bakterii, wykorzystując sekwencjonowanie genu 16S rRNA. Dzięki tej metodzie mogli określić, jakie grupy mikroorganizmów występowały w próbkach i jak różnił się ich udział.
Analiza wykazała różnice w składzie mikrobiomu między mieszkańcami obu miast. Oznacza to, iż wyników dotyczących mikrobioty jamy ustnej nie należy automatycznie przenosić z jednej populacji na inną. Na skład mikrobiomu mogą wpływać różne czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia, dlatego istotne jest uwzględnianie ich w kolejnych badaniach.
Jednocześnie naukowcy zauważyli, iż nie wszystkie różnice były zależne od miejsca zamieszkania. Część zmian związanych z wiekiem powtarzała się w obu grupach, co może wskazywać na pewne wspólne tendencje w procesie starzenia się mikrobiomu jamy ustnej.
Jak zmienia się mikrobiom wraz z wiekiem?
W próbkach pobranych od starszych uczestników częściej występowały bakterie z rodzajów Treponema i Tannerella. Z kolei u młodszych osób częściej wykrywano Neisseria flavescens. Wyniki sugerują zatem, iż wiek wiąże się ze zmianami w strukturze społeczności bakteryjnej obecnej na języku.
Nie oznacza to jednak, iż sam wiek bezpośrednio powoduje wzrost lub spadek liczebności konkretnych bakterii. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego pozwala wskazać współwystępujące zjawiska, ale nie wyjaśnia mechanizmu ich powstawania. Na skład mikrobiomu mogą oddziaływać również inne czynniki, których wpływ należy uwzględnić w dalszych analizach.
Wiek był zarazem czynnikiem najsilniej i najbardziej konsekwentnie związanym z wynikami testów funkcji poznawczych. To ważne zastrzeżenie przy interpretacji zależności między bakteriami a sprawnością umysłową: zaobserwowane różnice w mikrobiomie nie powinny przesłaniać wpływu samego procesu starzenia się.
Niektóre bakterie powiązano z wynikami testów poznawczych
Badacze sprawdzili również, czy skład mikrobiomu wiąże się z rezultatami testów oceniających różne aspekty funkcjonowania poznawczego. Zidentyfikowali związki dotyczące m.in. Haemophilus parainfluenzae i Prevotella histicola. Zależności nie były jednak jednakowe we wszystkich analizach: ich charakter zmieniał się w zależności od kraju i ocenianej domeny poznawczej.
To oznacza, iż nie można na tej podstawie wskazać jednego zestawu bakterii, który jednoznacznie świadczyłby o lepszej lub gorszej sprawności poznawczej. Wyniki sugerują raczej, iż relacje między mikrobiomem a funkcjonowaniem mózgu mogą być złożone i zależne od wielu czynników.
Naukowcy analizowali także stężenia azotanów i azotynów w ślinie oraz osoczu. Związki te są elementami szlaku, który może prowadzić do powstawania tlenku azotu (NO), uczestniczącego m.in. w regulacji funkcji naczyń krwionośnych. Niektóre bakterie jamy ustnej mogą brać udział w przemianach azotanów, dlatego badacze sprawdzali, czy ten mechanizm może mieć znaczenie w kontekście funkcji poznawczych. Uzyskane wyniki były jednak niejednoznaczne i zależały od rodzaju przeprowadzonego testu.
Potrzebne są dalsze badania
Autorzy podkreślili, iż wyniki należy interpretować ostrożnie. Badanie objęło niewielką grupę – 60 osób – i miało charakter przekrojowy, co oznacza, iż uczestników oceniano w określonym momencie, bez długoterminowego śledzenia zmian. Nie można więc ustalić, czy określony skład mikrobiomu wpływa na funkcje poznawcze, czy też obie obserwowane cechy są związane z innymi czynnikami.
Znaczenie mogą mieć m.in. dieta, styl życia i różnice między badanymi populacjami. Autorzy wskazali na potrzebę przeprowadzenia większych badań, najlepiej podłużnych, które pozwolą obserwować zmiany mikrobiomu i funkcji poznawczych w czasie oraz lepiej kontrolować potencjalne czynniki zakłócające.
Dla zespołów stomatologicznych badanie stanowi kolejny przykład poszerzania wiedzy o możliwych powiązaniach między mikrobiomem jamy ustnej a ogólnym stanem zdrowia. Na obecnym etapie nie uzasadnia jednak wykorzystywania analizy mikrobiomu do przewidywania sprawności poznawczej ani wprowadzania na tej podstawie konkretnych zaleceń klinicznych.
Źródło: https://journals.plos.org
