Zmiany w działaniu Centrów Usług Społecznych są jednym z elementów szerszej reformy pomocy społecznej, która ma wprowadzić usługi pomocowe w XXI wiek – wskazuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Przygotowany w resorcie projekt nowelizacji ustawy został wpisany do wykazu prac rządu, a teraz ruszają jego konsultacje.
Centra Usług Społecznych mogą być tworzone od 1 stycznia 2020 roku na mocy ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy. 28 stycznia 2026 roku projekt został wpisany do wykazu prac Rady Ministrów, a następnie trafił do konsultacji publicznych.
Czym są Centra Usług Społecznych?
Centra Usług Społecznych to miejsca otwarte dla wszystkich, nie tylko dla osób w kryzysie, realizujące szeroki zakres działań dopasowanych do indywidualnych potrzeb społeczności. To także usługi wspierające takie jak usługi asystenckie, poradnictwo, działania edukacyjne i profilaktyczne – a także udzielanie wsparcia w formie świadczeń pieniężnych oraz pozapieniężnych.
Do tego dochodzą działania na rzecz rodzin, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem społecznym. CUS organizują też wydarzenia, warsztaty i szkolenia, których celem jest wzmacnianie więzi społecznych oraz zwiększenie poziomu włączenia i uczestnictwa mieszkańców w życiu lokalnej wspólnoty.
Dlaczego potrzebne są zmiany w działaniu CUS?
Obowiązująca od 1 stycznia 2020 roku ustawa nie była dotąd nowelizowana.
– Mimo pozytywnych doświadczeń z funkcjonowania Centrów Usług Społecznych w wybranych gminach, praktyka wykazała, iż obecne przepisy są zbyt sztywne i nieprzystające do zróżnicowanych realiów organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego – wskazuje MRPiPS.
Do tej pory powstało nieco ponad 150 CUS, ale do ich utworzenia gotowych jest co najmniej kolejne 250 gmin – o ile zniesione zostaną istniejące bariery prawne i organizacyjne.
Dlatego Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy regulującej te kwestie. Ma on na celu zwiększenie dostępności, jakości i efektywności usług społecznych realizowanych w środowisku lokalnym poprzez reformę ram prawnych funkcjonowania CUS. To jeden z elementów pierwszego etapu reformy systemu pomocy społecznej.
Co konkretnie się zmieni?
Projekt zakłada przede wszystkim:
- Wprowadzenie definicji legalnej usług społecznych, co uporządkuje pojęcia i umożliwi spójne stosowanie przepisów w obszarze polityki społecznej;
- Doprecyzowanie katalogu realizatorów usług społecznych, by uwzględniać zróżnicowaną strukturę lokalnych podmiotów realizujących zadania społeczne;
- Ustanowienie obowiązku opracowania programu usług społecznych przez CUS – w oparciu o uprzednio przeprowadzoną diagnozę potrzeb i potencjału lokalnej społeczności; oba dokumenty podlegają konsultacjom społecznym i są przedstawiane Radzie Gminy lub Powiatu;
- Doprecyzowanie podstawy prawnej dla wewnętrznej struktury organizacyjnej CUS, poprzez wskazanie, iż określa ją regulamin organizacyjny jako akt prawa wewnętrznego;
- Umożliwienie zatrudniania większej liczby organizatorów społeczności lokalnej oraz innych pracowników wspierających działania Zespołu ds. usług społecznych;
- Zniesienie zakazu włączania do struktury CUS placówek zapewniających pobyt całodobowy – zmiana ta zwiększy elastyczność organizacyjną i lokalne możliwości integracji usług.
Większa elastyczność, większa stabilność
Zmieniona zostanie także podstawa zatrudnienia dyrektora CUS – z powołania na umowę o pracę. To ujednolicenie zasad zatrudniania dyrektorów centrów usług społecznych z pozostałymi jednostkami pomocy społecznej oraz usunięcie niespójności przepisów. Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zapewnia też większą stabilność zatrudnienia i zgodność z obowiązującymi standardami prawa pracy.
Wprowadzona zostanie też możliwość zatrudniania pracowników (organizatorów, koordynatorów) przed ukończeniem wymaganych kursów specjalizacyjnych – z maksymalnym okresem karencji wynoszącym 6 miesięcy.
Zrównane zostaną także uprawnienia koordynatorów indywidualnych planów usług społecznych z pracownikami socjalnymi w przypadku, gdy spełniają oni wymagania dla tego zawodu – w zakresie dodatku terenowego oraz dodatkowego urlopu.