Problem dostępności szczepionek przeciw grypie i możliwości ich zamiany w aptece trafił do Ministerstwa Zdrowia za sprawą interpelacji poselskiej. Jej autorka, posłanka Iwona Maria Kozłowska, zwróciła uwagę na sytuacje, w których pacjent otrzymuje receptę na konkretną szczepionkę, ale nie może jej kupić w odwiedzanej aptece.
Jednocześnie apteka może dysponować inną szczepionką przeciwko grypie. Nie oznacza to jednak, iż farmaceuta może automatycznie wydać ją pacjentowi zamiast produktu przepisanego przez osobę wystawiającą receptę.
Brak preparatu oznacza dodatkowe utrudnienie dla pacjenta
W interpelacji wskazano, iż konieczność poszukiwania szczepionki w kolejnych aptekach lub uzyskania nowej recepty może opóźniać wykonanie szczepienia. Szczególne znaczenie ma to w przypadku seniorów, osób z niepełnosprawnościami, pacjentów mających trudności z poruszaniem się oraz mieszkańców mniejszych miejscowości. Ponowny kontakt z osobą uprawnioną do wystawienia recepty albo dojazd do innej apteki może być dla nich realną przeszkodą.
Do resortu zdrowia skierowano więc pytanie, czy planowane są rozwiązania pozwalające farmaceucie wydać inną dostępną szczepionkę, jeżeli produktu zapisanego na recepcie nie można kupić.
Ministerstwo: brak szczepionki nie wystarcza do jej zamiany
W odpowiedzi Ministerstwo Zdrowia wskazało, iż niedostępność konkretnego preparatu nie daje farmaceucie automatycznie możliwości zastąpienia go dowolną inną szczepionką.
– Samej niedostępności przepisanego produktu nie można traktować jako samoistnej podstawy do wydania dowolnej innej szczepionki – wyjaśnia wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk:
Możliwość wydania innego produktu musi mieścić się w obowiązujących zasadach dotyczących wydawania odpowiedników. Znaczenie mają m.in. wymagania dotyczące nazwy międzynarodowej, dawki, postaci farmaceutycznej oraz wskazania terapeutycznego. W praktyce oznacza to, iż nie każda szczepionka przeciwko tej samej chorobie może zostać potraktowana jako zamiennik produktu zapisanego na recepcie.
Co zrobić, o ile przepisanej szczepionki rzeczywiście nie można kupić?
Ministerstwo zwraca uwagę na dwie możliwości. o ile preparat jest dostępny w hurtowni farmaceutycznej, apteka może zamówić go dla pacjenta. Resort przypomina przy tym o obowiązku zapewnienia możliwości nabycia poszukiwanego produktu w terminie uzgodnionym z pacjentem, o ile lek pozostaje dostępny w dystrybucji.
Jeżeli natomiast zakup przepisanego preparatu nie jest możliwy, rozwiązaniem może być ponowna ocena ordynacji i wystawienie recepty na inny produkt przez osobę mającą odpowiednie uprawnienia. Co istotne, nie musi tego robić osoba, która wystawiła pierwszą receptę.
Receptę na szczepionkę może wystawić również farmaceuta
W tym kontekście Ministerstwo Zdrowia przypomina o uprawnieniach farmaceutów. Osobie dorosłej receptę na szczepionkę przeciw grypie może wystawić również farmaceuta posiadający odpowiednie uprawnienia.
Może mieć to praktyczne znaczenie w aptekach prowadzących szczepienia. W określonych przypadkach pacjent nie musi więc wracać do lekarza, który wystawił pierwotną receptę. Nową receptę może wystawić inna osoba posiadająca wymagane prawem uprawnienia, działając oczywiście w granicach swoich kompetencji.
Trzy szczepionki przeciw grypie objęte refundacją
W odpowiedzi na interpelację resort odniósł się również do dostępności preparatów. Od 1 października 2026 r. refundacją objęte są trzy szczepionki przeciw grypie:
- Vaxigrip,
- Influvac,
- Efluelda.
Vaxigrip i Influvac znajdują się również w wykazach bezpłatnych leków przysługujących określonym grupom pacjentów. Efluelda nie jest natomiast objęta takim uprawnieniem.
Ministerstwo przypomniało również, iż od 1 lipca 2026 r. refundowane są szczepionki trójwalentne, które zastąpiły preparaty czterowalentne zgodnie z zaleceniami WHO dotyczącymi sezonu grypowego.
Lokalny brak nie musi oznaczać problemu z dostępnością w całym kraju
Resort zapewnia, iż sytuacja dotycząca dostępności szczepionek przeciw grypie jest na bieżąco monitorowana przez Ministra Zdrowia oraz Głównego Inspektora Farmaceutycznego.
Podstawowym źródłem informacji jest Zintegrowany System Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi (ZSMOPL). Dane przekazują do niego m.in. producenci, hurtownie farmaceutyczne oraz apteki. W analizowaniu sytuacji wykorzystywany jest również Moduł Eksploracji Rynku Leków (MERL), pozwalający zestawiać informacje m.in. o receptach, stanach magazynowych i przepływie produktów w łańcuchu dystrybucji.
Ministerstwo podkreśla przy tym, iż brak szczepionki w jednej aptece nie jest równoznaczny z jej brakiem na rynku. Według danych przedstawionych w odpowiedzi na interpelację wszystkie trzy refundowane szczepionki były dostępne w hurtowniach i aptekach.
Zamiana nie następuje automatycznie
Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia sprowadza się więc do ważnego z punktu widzenia praktyki aptecznej rozróżnienia. Brak konkretnej szczepionki zapisanej na recepcie nie daje sam w sobie podstawy do wydania pacjentowi innego preparatu.
Farmaceuta musi działać w granicach przepisów regulujących możliwość wydawania odpowiedników. o ile taka zamiana nie jest dopuszczalna, pozostaje sprowadzenie przepisanego produktu lub wystawienie nowej recepty przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia. Resort nie zapowiedział jednocześnie zmian legislacyjnych, które wprowadzałyby ogólną możliwość zamiany szczepionki wyłącznie z powodu niedostępności produktu wskazanego na recepcie.
