Ból pooperacyjny a ryzyko bólu przewlekłego

Podczas debaty Parlamentarnego Zespołu ds. Medycyny Bólu eksperci podkreślali, iż nieprawidłowo leczony ból pooperacyjny generuje niepotrzebne cierpienie i koszty, powoduje powikłania, utrudnia powrót do zdrowia i pracy, ale także znacznie zwiększa ryzyko przekształcenia się w ból przewlekły. Konieczne jest stosowanie nowoczesnych metod i najbardziej skutecznych rozwiązań leczenia bólu pooperacyjnego, by ograniczyć te ryzyka.

Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Medycyny Bólu posłanka Elżbieta Anna Polak (Koalicja Obywatelska) podkreśliła, że rocznie w Polsce wykonuje się ok. 1,5 mln zabiegów i operacji w trybie hospitalizacji, a z powodu nieprawidłowo leczonego bólu ostrego 1 na 10 spośród tych pacjentów trafi później do specjalisty z powodu bólu przewlekłego. Prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu (PTBB) dr Magdalena Kocot-Kępska dodała, iż ból jest główną przyczyną ponownej hospitalizacji pacjentów po operacji. Dodatkowo nieprawidłowe leczenie bólu pooperacyjnego obniża jakość życia w aspekcie funkcji psychicznych i fizycznych.

Ryzyko bólu przewlekłego

– Bardzo istotne jest to, aby opanować ból ostry, aby nie przeszedł on w ból przewlekły. Bo oprócz tego, iż powoduje to niesamowity dyskomfort dla samego pacjenta, to zdecydowanie pogarsza to jakość jego życia, ale też jakość życia całej rodziny – powiedziała obecna na spotkaniu wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka. Ekspertka zwróciła uwagę, iż nieprawidłowe leczenie bólu generuje również niepotrzebne koszty w systemie ochrony zdrowia, których można byłoby uniknąć.

Obecni na debacie specjaliści zwracali uwagę, iż nieprawidłowe leczenie bólu ostrego może zwiększać ryzyko rozwinięcia się bólu przewlekłego (tzw. chronifikacja bólu).

Prof. Dariusz Kosson, wiceprezes PTBB, dodał, iż powikłania z tym związane są najbardziej widoczne ze strony układu krążenia, a śmiertelność u pacjentów z powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest wyższa. Ponadto obserwuje się gorsze gojenie ran, ograniczenie diurezy, wzrasta ryzyko niewydolności krążenia. Ryzyko, iż nieprawidłowo leczony ostry ból pooperacyjny przejdzie w przewlekły może wynosić choćby 50-90 proc. zależnie od rodzaju operacji.

Dr Kocot-Kępska zwróciła uwagę, iż w przypadku amputacji kończyn aż 90 proc. pacjentów doświadcza bólu, m.in. kikuta, bólu fantomowego. Z kolei, jak dodał prof. Kosson, najsilniejszy ból pooperacyjny obserwuje się u pacjentów po torakotomii (operacji klatki piersiowej), gdyż klatka piersiowa ma złożone unerwienie.

Jak skutecznie leczyć ból pooperacyjny?

Zdaniem dr Kocot-Kępskiej postęp w leczeniu bólu pooperacyjnego jest możliwy tylko dzięki zastosowaniu tzw. analgezji multimodalnej, tj. połączenia farmakologii z metodami niefarmakologicznymi. Dodała, iż stosowanie różnych leków i metod pozwala zmniejszyć uwrażliwienie układu nerwowego. Mniejsza wrażliwość to mniejsze ryzyko utrwalenia się bólu na poziomie ośrodkowego układu nerwowego.

Skuteczne są metody tzw. analgezji regionalnej (np. znieczulenie zewnątrzoponowe, lidokaina w plastrach, blokady nerwów obwodowych, krioanalgezja). Dr Kocot-Kępska przypomniała, iż są już dostępne dane badań sprzed kilku lat, które wskazują, iż krioanalgezja śródopercyjna nerwów międzyżebrowych w trakcje torakotomii jest bardzo skuteczna w łagodzeniu bólu operacyjnego.

Dr Sławomir Zacha, kierownik Kliniki Ortopedii Dziecięcej i Onkologii Narządu Ruchu Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, zaprezentował skuteczność krioanalgezji śródoperacyjnej w leczeniu bólu ostrego u dzieci, które przechodzą operację torakochirurgiczną z powodu deformacji klatki piersiowej. W maju 2022 r. specjalista przeprowadził pierwszą w Polsce krioanalgezję w chirurgii klatki piersiowej u dzieci.

– Jest ona bezpieczna, małoinwazyjna, efektywna. Ponad 50 publikacji naukowych potwierdza bezpieczeństwo i skuteczność tego zabiegu – wskazał dr Zacha.

– Nasze badania potwierdziły praktycznie wszystkie wnioski z badań światowych, tj. skrócenie czasu hospitalizacji, obniżenie natężenia bólu w pierwszych godzinach i dobach – powiedziała prof. Jowita Biernawska z Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii PUM w Szczecinie.

Już po 24 godzinach mali pacjenci mogli zaczynać ćwiczenia oddechowe, a powrót do samodzielności następował już w drugiej dobie. Dotychczas stosowne leczenie farmakologiczne było znacznie mniej skuteczne. Farmakoterapia dożylna z blokadami regionalnymi, jak wskazał dr Zacha, niestety nie trwa długo. Zdaniem eksperta zabieg krioanalgezji powinien być włączony do każdej operacji w obrębie klatki piersiowej.

Metoda ta jest również skuteczne w operacjach kardiochirurgicznych.

Leczenie bólu to nie tylko kwestia komfortu pacjenta

W najnowszym raporcie pt. „Zapobieganie chronifikacji bólu ostrego. Korzyści dla pacjenta i systemu” PTBB razem z fundacją Eksperci dla Zdrowia rekomenduje utworzenie nowego świadczenia zdrowotnego w katalogu świadczeń gwarantowanych.

Prof. Kosson zaznaczył, iż prawidłowe leczenie bólu to nie jest tylko kwestia komfortu pacjenta, ale jego prawo, a także obowiązek każdego pracownika medycznego, każdej osoby związanej z pacjentem w okresie okołooperacyjnym.

Źródło: naukawpolsce.pl