Białko w żywieniu medycznym – najważniejszy składnik w leczeniu i regeneracji pacjenta

Białko u osób dorosłych odgrywa istotną rolę w odbudowie i regeneracji tkanek. Zarówno odpowiednia ilość, jak i adekwatna jego jakość w diecie, stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania organizmu.¹ Jako iż niedożywienie negatywnie wpływa na sprawność pacjentów i niejednokrotnie przyczynia się do wydłużenia pobytu w szpitalu, istotne jest wczesne wykrywanie czynników zagrożenia oraz niezwłoczne wdrożenie adekwatnego postępowania żywieniowego.²

Znaczenie białka w fizjologii człowieka

Białka pełnią w organizmie funkcję podstawowego budulca, a jednocześnie biorą udział w transporcie substancji, regulacji przemian metabolicznych oraz wspierają pracę układu odpornościowego i wielu innych procesów. Składają się z aminokwasów, które dzieli się na egzogenne – dostarczane z dietą, oraz endogenne – syntetyzowane przez organizm.³ Aminokwasy łączą się wiązaniami peptydowymi, tworząc rozbudowane łańcuchy stanowiące strukturę białek.¹

Z racji ciągłego obrotu białka w organizmie człowieka najważniejsze znaczenie ma uwzględnienie indywidualnych potrzeb pacjenta oraz odpowiednie dopasowanie diety.³ Procesy zapalne, obniżony apetyt, zaburzenia wchłaniania składników odżywczych, a także zwiększone obciążenie fizyczne i psychiczne, mogą wpływać na pogorszenie stanu odżywienia. Z tego względu, wczesne identyfikowanie czynników ryzyka, szybkie rozpoznawanie zaburzeń żywieniowych oraz wdrażanie adekwatnego wsparcia dietetycznego, pozwala poprawić rokowanie, ogólną kondycję pacjentów oraz ich odpowiedź na prowadzone leczenie.²

Wielokierunkowa rola białka w opiece nad pacjentem

W kontekście opieki medycznej, zrozumienie wielokierunkowego działania białka, pozwala na lepsze dostosowanie diety i terapii żywieniowej do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Białko w opiece nad pacjentem niedożywionym

Prawidłowe odżywianie odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia. Zapewnia adekwatne funkcjonowanie narządów oraz układu odpornościowego, a także wspomaga efektywną regenerację po chorobach i urazach.³ Niestety, niedożywienie dotyka ponad miliard ludzi na całym świecie. Wynika ono zarówno z niewystarczającego spożycia lub wchłaniania składników odżywczych, jak i z toczących się w organizmie procesów zapalnych. Skutkuje to zmianami w składzie ciała oraz osłabieniem funkcji biologicznych, co z kolei prowadzi do gorszych wyników klinicznych, wyższej zachorowalności, zwiększonej śmiertelności oraz rosnących kosztów opieki zdrowotnej.⁴

Białko w opiece nad pacjentem geriatrycznym

W obliczu starzejących się społeczeństw, jednym z najważniejszych wyzwań naszych czasów, staje się dbałość o zdrowie i kondycję osób w starszym wieku. Współwystępowanie wielu chorób oraz niedożywienie wśród pacjentów geriatrycznych, zwykle wiąże się z trudnościami w codziennym funkcjonowaniu.⁵ Niedostateczna podaż składników odżywczych może prowadzić do utarty masy mięśniowej, a co za tym idzie, utraty sił i utrudnionego poruszania się.⁶

Zgodnie z wytycznymi ESPEN (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism), osoby starsze mogą potrzebować zwiększonej podaży białka. Odpowiednia ilość białka u seniorów pomaga przeciwdziałać utracie masy mięśniowej oraz zmniejsza ryzyko upadków i utraty samodzielności.⁷

Białko przed i po hospitalizacji

Badania wskazują, iż ponad 35 % pacjentów przyjmowanych na oddziały intensywnej terapii jest niedożywionych już przy przyjęciu, a choćby dobrze odżywione osoby mogą gwałtownie rozwijać niedobory białka i energii podczas hospitalizacji.⁸ Ponad to, po wypisie dieta pacjentów nie zmienia się często w ciągu kolejnych 30 dni, co wskazuje na utrzymujące się niedożywienie.⁹

Wyniki te podkreślają konieczność wczesnej oceny stanu odżywienia i interwencji dietetycznych w trakcie hospitalizacji oraz rekonwalescencji, aby wspierać regenerację, ograniczać ryzyko ponownej hospitalizacji i poprawiać jakość życia seniorów.⁸

Białko w opiece nad pacjentem z odleżynami

W Europie szacuje się, iż 1,5–2 milionów osób cierpi na przewlekłe rany, w tym odleżyny.¹⁰ Białko sprzyja gojeniu ran uczestnicząc w syntezie kolagenu oraz odbudowie struktur skóry. Przegląd systematyczny wykazał, iż wsparcie żywieniowe podawane drogą jelitową, a zwłaszcza wysokobiałkowe doustne preparaty żywieniowe, wiążą się ze znacznym zmniejszeniem ryzyka powstawania odleżyn o 25 % w porównaniu z rutynową opieką.¹¹

Białko w trakcie rehabilitacji

W procesie rehabilitacji białko przyspiesza odbudowę mięśni i poprawia efektywność ćwiczeń terapeutycznych, sprzyjając szybszemu powrotowi do sprawności. Odpowiednio zbilansowana dieta wspomaga regenerację mięśni, ponieważ utrzymanie odpowiedniego bilansu energetycznego pozwala aminokwasom uczestniczyć w syntezie białek mięśniowych zamiast być wykorzystywanymi jako źródło energii.¹²

Kompleksowe wsparcie żywieniowe w niedożywieniu i zwiększonym zapotrzebowaniu na białko

Jak wynika z przedstawionych powyżej informacji, zwiększone zapotrzebowanie na białko — występujące podczas regeneracji tkanek w niedożywieniu, gojenia ran czy w stanach podwyższonego metabolizmu — powinno być zaspokajane poprzez odpowiednio wyższe jego spożycie. Skuteczność interwencji żywieniowych zależy natomiast od indywidualnego dostosowania podaży kalorii i białka do stanu pacjenta oraz regularnego monitorowania jakości wsparcia żywieniowego.

Linia produktów Resource® to kompleksowa gama produktów żywieniowych stworzonych z myślą o osobach niedożywionych lub zagrożonych rozwojem niedożywienia. Preparaty te, dostępne zarówno w formie płynnej, jak i w proszku, mają odpowiednio zbilansowany skład, który może służyć jako uzupełnienie diety lub jako wyłączne źródło pożywienia. Dzięki różnorodności smaków i postaci produktowych możliwe jest indywidualne dopasowanie wsparcia żywieniowego do potrzeb pacjenta.¹³

Poniżej zestawiono dostępne produkty, wraz z ich głównymi cechami i wskazaniami.

Opracowanie własne na podstawie informacji pkt. w bibliografii 13.

Produkty z tej linii są żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego i powinny być stosowane pod kontrolą lekarza lub dietetyka, aby zapewnić optymalne wsparcie w okresie diagnostyki, leczenia i rekonwalescencji.

Wczesne wykrywanie niedożywienia i szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania żywieniowego, znacząco poprawia sprawność pacjentów, zmniejsza ryzyko powikłań i wspiera efektywną rekonwalescencję.

Linia produktów Resource® oferuje wsparcie żywieniowe dla osób niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem. Produkty te mogą stanowić zarówno uzupełnienie diety, jak i jej jedyne źródło, a różnorodność smaków i form pozwala dostosować ich stosowanie do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Bibliografia:

1. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny – Państwowy Instytut Badawczy (udostępniono: 4.11.2025). Białko. Dostęp [10.02.2026]: https://www.pzh.gov.pl/bialko/
2. Wojteczek, A., Dardzińska, J., Ziętkiewicz, M., Smoleńska, Ż., Czuszyńska, Z., De Cock, D., Zdrojewski, Z., Małgorzewicz, S., & Chmielewski, M. (2024). High-Protein Nutritional Supplements Improve Nutritional Status in Malnourished Patients with Systemic Sclerosis. Nutrients, 16(16), 2622. https://doi.org/10.3390/nu16162622. Pobrano z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39203760/
3. Malinowska, J. (udostępniono: 22.10.2024). Białko – rola w organizmie, zapotrzebowanie i dobre źródła pokarmowe. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny. Dostęp [10.02.2026]: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/bialko-rola-w-organizmie-zapotrzebowanie-i-dobre-zrodla-pokarmowe/
4. Cederholm, T., Jensen, G. L., Correia, M. I. T. D., Gonzalez, M. C., Fukushima, R., Higashiguchi, T., Baptista, G., Barazzoni, R., Blaauw, R., Coats, A., Crivelli, A., Evans, D. C., Gramlich, L., Fuchs-Tarlovsky, V., Keller, H., Llido, L., Malone, A., Mogensen, K. M., Morley, J. E., Muscaritoli, M., … GLIM Working Group (2019). GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition – A consensus report from the global clinical nutrition community. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 38(1), 1–9. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.08.002. Pobrano z: https://www.clinicalnutritionjournal.com/article/S0261-5614(18)31344-X/fulltext
5. Wunderle, C., Gomes, F., Schuetz, P., Stumpf, F., Austin, P., Ballesteros-Pomar, M. D., Cederholm, T., Fletcher, J., Laviano, A., Norman, K., Poulia, K. A., Schneider, S. M., Stanga, Z., & Bischoff, S. C. (2023). ESPEN guideline on nutritional support for polymorbid medical inpatients. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 42(9), 1545–1568. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2023.06.023. Pobrano z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37478809/
6. Strasser, B., Grote, V., Bily, W., Nics, H., Riedl, P., Jira, I., & Fischer, M. J. (2023). Short-Term Effects of Dietary Protein Supplementation on Physical Recovery in Older Patients at Risk of Malnutrition during Inpatient Rehabilitation: A Pilot, Randomized, Controlled Trial. Healthcare (Basel, Switzerland), 11(16), 2317. https://doi.org/10.3390/healthcare11162317. Pobrano z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37628515/
7. Volkert, D., Beck, A. M., Cederholm, T., Cruz-Jentoft, A., Goisser, S., Hooper, L., Kiesswetter, E., Maggio, M., Raynaud-Simon, A., Sieber, C. C., Sobotka, L., van Asselt, D., Wirth, R., & Bischoff, S. C. (2019). ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 38(1), 10–47. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.05.024. Pobrano z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30005900/
8. Santos, H. V. D. D., & Araújo, I. S. (2019). Impact of protein intake and nutritional status on the clinical outcome of critically ill patients. Impacto do aporte proteico e do estado nutricional no desfecho clínico de pacientes críticos. Revista Brasileira de terapia intensiva, 31(2), 210–216. https://doi.org/10.5935/0103-507X.20190035. Pobrano z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31166561/
9. Deer, R. R., Hosein, E., Mera, A., Howe, K., Goodlett, S., Robertson, N., & Volpi, E. (2022). Dietary intake patterns of community-dwelling older adults after acute hospitalization. The Journals of Gerontology: Series A, 77(1), 140–147. https://doi.org/10.1093/gerona/glab232. Pobrano z: https://academic.oup.com/biomedgerontology/article/77/1/140/6354703
10. Cangelosi, G., Sacchini, F., Biondini, F., Mancin, S., Morales Palomares, S., Ferrara, G., Caggianelli, G., Sguanci, M., & Petrelli, F. (2025). Nutritional Support in the Prevention and Treatment of Pressure Ulcers in Healthy Aging: A Systematic Review of Nursing Interventions in Community Care. Geriatrics, 10(1), 17. https://doi.org/10.3390/geriatrics10010017. Pobrano z: https://www.mdpi.com/2308-3417/10/1/17
11. Saghaleini, S. H., Dehghan, K., Shadvar, K., Sanaie, S., Mahmoodpoor, A., & Ostadi, Z. (2018). Pressure Ulcer and Nutrition. Indian journal of critical care medicine: peer-reviewed, official publication of Indian Society of Critical Care Medicine, 22(4), 283–289. https://doi.org/10.4103/ijccm.IJCCM_277_17. Pobrano z: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5930532/?
12. Papadopoulou, S. K. (2020). Rehabilitation Nutrition for Injury Recovery of Athletes: The Role of Macronutrient Intake. Nutrients, 12(8), 2449. https://doi.org/10.3390/nu12082449. Pobrano z: https://www.mdpi.com/2072-6643/12/8/2449?
13. Nestlé Health Science. (2025). Produkty odżywcze z linii Resource®. Nestlé Health Science Polska. Dostęp [12.02.2026]: https://www.nestlehealthscience.pl/produkty/resource