W sobotę, 21 marca 2026 roku, farmaceuci w całej Polsce – podobnie jak ich koledzy w wielu krajach Europy – musieli zmierzyć się z poważnymi utrudnieniami w codziennej pracy. Wszystko za sprawą czasowej niedostępności systemu weryfikacji autentyczności leków PLMVS (Polish Medicines Verification System), o czym poinformowała Fundacja KOWAL. Awaria miała charakter szeroki i objęła nie tylko krajowy system, ale również inne narodowe systemy wchodzące w skład europejskiej infrastruktury zabezpieczającej obrót produktami leczniczymi.
System, bez którego trudno dziś wyobrazić sobie pracę apteki
PLMVS jest jednym z filarów systemu serializacji leków funkcjonującego na terenie Unii Europejskiej. Jego podstawowym zadaniem jest weryfikacja autentyczności produktów leczniczych poprzez odczyt unikalnego kodu 2D znajdującego się na opakowaniu. Każde wydanie leku pacjentowi wiąże się z koniecznością „wycofania” tego kodu z bazy, co ma zapobiegać ponownemu wprowadzeniu do obrotu tego samego opakowania – a tym samym ograniczać ryzyko pojawienia się leków sfałszowanych.
W praktyce oznacza to, iż sprawne działanie systemu jest niezbędne do płynnej obsługi pacjentów. Jak pokazała sobotnia awaria, choćby kilkugodzinne zakłócenie może istotnie wpłynąć na funkcjonowanie aptek, wydłużając czas realizacji recept i generując dodatkowe obowiązki dla personelu.
Skala problemu – awaria o charakterze europejskim
Niedostępność dotyczyła wielu państw europejskich, co sugeruje, iż źródło awarii znajdowało się na poziomie infrastruktury ponadnarodowej, najprawdopodobniej po stronie dostawcy usług IT obsługującego systemy NMVS.
Takie sytuacje są szczególnie problematyczne, ponieważ krajowe organizacje – mimo iż odpowiadają za funkcjonowanie systemu na swoim rynku – mają ograniczony wpływ na usuwanie awarii, jeżeli jej źródło leży poza ich bezpośrednią kontrolą. To z kolei przekłada się na brak możliwości szybkiego przywrócenia pełnej funkcjonalności w skali lokalnej.
Procedury awaryjne – teoria i praktyka
Sytuacje takie jak ta aktywują przepisy przewidziane w Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2016/161, a konkretnie art. 29. Regulacja ta dopuszcza możliwość wydania produktu leczniczego bez uprzedniej weryfikacji w systemie, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów.
W praktyce oznacza to konieczność:
- zapisania danych z kodu 2D (unikalnego identyfikatora),
- dokonania weryfikacji i wycofania opakowania z systemu w późniejszym terminie, po przywróceniu jego działania.
Choć rozwiązanie to zapewnia ciągłość wydawania leków, wprowadza jednocześnie dodatkowe obciążenia administracyjne. Farmaceuci muszą pamiętać o późniejszym uzupełnieniu operacji.
Codzienność aptek w czasie awarii
Z perspektywy praktyki aptecznej awaria systemu oznacza przede wszystkim spowolnienie pracy. Każda czynność, która standardowo trwa kilka sekund, nagle wymaga dodatkowego czasu. W skrajnych przypadkach, przy braku jasnych procedur lub odpowiedniego przygotowania personelu, może dochodzić do czasowego wstrzymania realizacji recept – szczególnie w aptekach o dużym natężeniu ruchu.
System wraca do działania, ale pytania pozostają
Choć awaria została stosunkowo gwałtownie opanowana, a systemy zaczęły wracać do pełnej funkcjonalności po kilku godzinach, incydent ten pozostawia po sobie istotne pytania. Dotyczą one przede wszystkim odporności infrastruktury na tego typu zdarzenia oraz mechanizmów minimalizujących ich wpływ na końcowych użytkowników.
W kontekście rosnącej cyfryzacji ochrony zdrowia podobne sytuacje mogą się powtarzać. Dlatego najważniejsze wydaje się nie tylko doskonalenie samej technologii, ale również rozwijanie procedur awaryjnych oraz szkolenie personelu w zakresie ich stosowania.
Wnioski dla środowiska farmaceutycznego
Sobotnia awaria PLMVS to wyraźne przypomnienie, iż współczesna farmacja jest w dużym stopniu uzależniona od systemów informatycznych. Ich sprawność przekłada się bezpośrednio na dostępność leków dla pacjentów. Choć tego typu incydenty są zwykle krótkotrwałe, ich wpływ na codzienną praktykę może być znaczący. Właśnie dlatego tak istotne jest, aby traktować je nie tylko jako utrudnienie, ale również jako impuls do dalszego doskonalenia zarówno systemów, jak i kompetencji personelu aptecznego.
