Automatyzm czy ocena sądu? Ktoś chce zmian zasad utraty prawa wykonywania zawodu farmaceuty…

Czy przepisy dotyczące sytuacji, w którym farmaceuta „z automatu” traci Prawo Wykonywania Zawodu, powinny zostać uelastycznione? Z takim postulatem zwrócił się niedawno do Ministerstwa Zdrowia poseł Jacek Tomczak. Parlamentarzysta zakwestionował art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty. Przepis ten stanowi, iż prawomocne skazanie farmaceuty za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe skutkuje automatyczną utratą PWZ. W praktyce powoduje to natychmiastowe wyeliminowanie farmaceuty z zawodu bez możliwości indywidualnego miarkowania sankcji przez sąd dyscyplinarny lub sąd powszechny.

Co ciekawe, nie jest to pierwsza interpelacja tego posła w tej sprawie. W 2024 roku zwrócił się on do Ministerstwa Zdrowia „na prośbę doktora nauk farmaceutycznych” w sprawie modyfikacji tego samego przepisu. Twiedził wtedy, iż przepis ten „jest szczególnie surowy dla polskich farmaceutów przedsiębiorców”.

– Tak surowych sankcji nie ma w przypadku innych zawodów medycznych takich jak lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni. W żadnej z ustaw regulujących te zawody medyczne nie ma słowa o automatycznej utracie prawa wykonywania zawodu z powodu prawomocnego skazania za przestępstwo umyślne – pisał wówczas poseł.

Teraz Jacek Tomczak ponownie porusza ten temat. W interpelacji nr 18763 z dnia 20 lipca 2026 r. zwraca uwagę na sztywność obowiązujących regulacji. Jak podkreślił, automatyzm wyklucza ocenę, czy popełniony czyn rzeczywiście uzasadnia najsurowszą konsekwencję zawodową.

– Obowiązujące przepisy przewidują, iż farmaceuta traci prawo wykonywania zawodu w przypadku prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Rozwiązanie to ma charakter automatyczny i nie pozostawia możliwości indywidualnej oceny, czy charakter popełnionego czynu rzeczywiście uzasadnia pozbawienie prawa wykonywania zawodu – argumentował poseł.

„W ocenie przedstawicieli środowiska farmaceutycznego…”

Co interesujące w swojej interpelacji parlamentarzysta posiłkuje się „oceną przedstawicieli środowiska farmaceutycznego”. Mieli oni twierdzić, iż obecne brzmienie przepisów uniemożliwia uwzględnienie stopnia zawinienia oraz związku czynu z pracą zawodową. Poseł nie ujawnia jednak, jaka organizacja lub osoby ze środowiska farmaceutycznego, zwróciły się do niego w tej sprawie.

Jego zdaniem obecne brzmienie przepisów zrównuje błędy o charakterze formalno-skarbowym z poważnymi naruszeniami bezpieczeństwa pacjentów. Poseł Tomczak zaproponował więc alternatywny model oparty na indywidualnej ocenie sędziowskiej:

– W ocenie przedstawicieli środowiska farmaceutycznego bardziej proporcjonalnym rozwiązaniem byłoby uzależnienie utraty prawa wykonywania zawodu od prawomocnego orzeczenia adekwatnego sądu dyscyplinarnego o pozbawieniu prawa wykonywania zawodu albo od orzeczenia przez sąd powszechny środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu. Takie rozwiązanie pozwalałoby na uwzględnienie okoliczności konkretnej sprawy, stopnia zawinienia oraz związku popełnionego czynu z wykonywaniem zawodu farmaceuty, zapewniając jednocześnie adekwatną ochronę interesu publicznego – czytamy w interpelacji.

Parlamentarzysta zapytał Ministerstwo Zdrowia, czy planuje nowelizację przepisów w tym zakresie. Chce też wiedzieć czy analizowano odejście od automatyzmu oraz czy resort dostrzega potrzebę większej proporcjonalności sankcji zawodowych.

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia: Brak zgody na zmiany

Odpowiedzi na tę interpelację w umieniu Ministra Zdrowia udzieliła pod koniec sierpnia Podsekretarz Stanu Katarzyna Kacperczyk. Jasno wynika z nich, iż resort nie planuje zmian w tym zakresie.

– Minister Zdrowia nie prowadzi prac nad nowelizacją ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (Dz. U. z 2025 r. poz. 608) w kierunku wyłączenia okoliczności prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, jako przesłanki utraty prawa wykonywania zawodu farmaceuty (PWZ). W ocenie Ministra Zdrowia brak jest w tej chwili podstaw do podjęcia prac legislacyjnych w tym zakresie – wskazuje wiceminister.

Ministerstwo wskazało na konieczność zachowania spójności systemowej. Skoro wymóg niekaralności jest warunkiem uzyskania PWZ (art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy), to ten sam standard musi obowiązywać przez cały okres wykonywania zawodu.

– Trudne do uzasadnienia byłoby przyjęcie rozwiązania, w którym osoba niespełniająca ustawowej przesłanki niekaralności nie mogłaby uzyskać PWZ, ale po uzyskaniu tego prawa mogłaby je zachować pomimo prawomocnego skazania za czyn objęty zakresem wskazanej przesłanki – twierdzi Katarzyna Kacperczyk.

Etyczny wymiar zawodu zaufania publicznego

Resort jednocześnie kładzie nacisk na status farmaceuty jako zawodu zaufania publicznego. W ocenie Ministerstwa to uzasadnia szczególne rygory prawne i etyczne.

– Jednocześnie należy mieć na uwadze szczególny charakter zawodu farmaceuty, który jest zawodem zaufania publicznego. Wykonywanie tego zawodu wiąże się z istotną odpowiedzialnością wobec pacjentów oraz z realizacją zadań mających znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego. Z tego względu uzasadnione jest ustanowienie szczególnych wymagań odnoszących się do osób wykonujących ten zawód, w tym wymagań dotyczących ich niekaralności – czytamy w odpowiedzi na interpelację.

Odstąpienie od automatyzmu na rzecz postępowania dyscyplinarnego uznano za rozwiązanie stwarzające ryzyko niepewności prawnej i przewlekłości procedur.

– W ocenie Ministra Zdrowia słuszne jest rozwiązanie, zgodnie z którym skutek ten jest automatyczny, a nie uzależniony od potencjalnie tylko możliwego, nie zaś pewnego, rozstrzygnięcia w postępowaniu karnym lub dyscyplinarnym. Proporcja pomiędzy charakterem popełnionego czynu a konsekwencją zawodową, jaką jest utrata prawa wykonywania zawodu farmaceuty jest w ocenie Ministra Zdrowia prawidłowa – wskazuje jednoznacznie resort.