Apteka może stać się centrum prewencji kardiologicznej

mgr.farm 1 godzina temu

W czasopiśmie BMJ Open opublikowano artykuł pod tytułem “Integrating cardiovascular healthcare screening into a community pharmacy vaccination service: a scoping review to identify opportunities for patient engagement and service expansion”. Jednym z jego współautorów jest Polak – dr hab. n. med. i n. o. zdr. Piotr Merks. Praca powstała w oparciu o analizę ponad 8000 prac (53 spełniły kryteria jakościowe), dotyczące roli farmaceutów w systemie ochrony zdrowia. Autorzy skupili się na skuteczności pomiarów ciśnienia przez farmaceutów i ich roli we wczesnym wyrywaniu chorób układu krążenia.

Choroby układu krążenia (CVD) pozostają jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie. W samej Wielkiej Brytanii, gdzie przeprowadzono analizowane badania, odpowiadają one za 28% wszystkich zgonów. Ich koszt dla gospodarki szacuje się na 19 miliardów funtów rocznie. Autorzy publikacji podkreślają

– Wczesne wykrywanie ryzyka chorobowego nie tylko przyniosłoby korzyści jednostkom, ale mogłoby również zmniejszyć liczbę niepotrzebnych wizyt u lekarzy pierwszego kontaktu, wizyt na oddziałach ratunkowych i przyjęć do szpitala, optymalizując w ten sposób wykorzystanie zasobów – czytamy w pracy.

Pandemia COVID-19 stała się katalizatorem zmian, udowadniając, iż apteki są niezwykle skuteczne w realizacji masowych programów szczepień. To doświadczenie stało się fundamentem do rozważań nad rozszerzeniem ich roli.

– Integracja badań kontrolnych układu krążenia i strategii zmiany zachowań z usługą szczepień w aptece społecznej ma potencjał poprawy wyników zdrowotnych populacji – czytamy w pracy.

Czego nauczyliśmy się z ostatniej dekady?

Publikacja opiera się na tzw. scoping review (przeglądzie zakresu), który objął 53 badania empiryczne przeprowadzone w latach 2013–2024. Naukowcy postawili przed sobą najważniejsze pytanie: „Jakie interwencje sercowo-naczyniowe mogą być realizowane w ramach usług szczepień prowadzonych przez farmaceutów?”.

Przeanalizowane dane wskazują na szerokie spektrum możliwości. Farmaceuci mogą z powodzeniem realizować m.in.:

Monitorowanie ciśnienia tętniczego,
Przesiewowe badania poziomu cholesterolu,
Ocenę ryzyka cukrzycy,
Doradztwo w zakresie rzucania palenia, kontroli wagi oraz spożycia alkoholu.

Szczepienia jako „moment edukacyjny” (Teachable Moment)

Kluczowym wnioskiem z publikacji jest fakt, iż sam proces szczepienia tworzy unikalną okazję do zaangażowania pacjenta w szerszą rozmowę o zdrowiu.

– Proces szczepienia sam w sobie stanowi okazję do zaangażowania pacjentów w dyskusje na temat dodatkowych problemów zdrowotnych, oferowania porad lub skierowań do lokalnych usług w razie potrzeby – czytamy w pracy.

Wielu pacjentów, którzy zgłaszają się na szczepienie przeciw grypie czy COVID-19, to osoby z grup ryzyka. Lub tacy, którzy rzadko odwiedzają lekarza rodzinnego. Wykorzystanie tych kilku minut spędzonych w aptece na proste badanie przesiewowe może uratować życie.

– Apteki społeczne oferują optymalne warunki do integrowania interwencji przesiewowych związanych z układem krążenia z usługą szczepień realizowaną w aptece – zaznaczają autorzy pracy.

Perspektywa pacjenta: Dostępność i zaufanie

Z przeglądu wynika, iż pacjenci wysoko oceniają usługi kardiologiczne świadczone w aptekach. Jako główne zalety wymieniają wygodę, brak konieczności umawiania wizyt z dużym wyprzedzeniem oraz zaufanie do farmaceuty.

– Wysoka satysfakcja pacjentów była przypisywana dostępności i dogodnej lokalizacji aptek, a także zdolności personelu aptecznego do nawiązywania relacji podczas interakcji – piszą autorzy.

Badania wykazały, iż aż 80% ankietowanych czuło się komfortowo rozmawiając z farmaceutą o kwestiach tak prywatnych jak nadużywanie alkoholu. To świadczy o ogromnym kapitale społecznym, jakim dysponują farmaceuci. Blisko 90% badanych ufało również, iż farmaceuta zachowa poufność ich danych medycznych.

Bariery i wyzwania wdrożeniowe

Mimo ogromnego potencjału, integracja usług nie jest wolna od przeszkód. Naukowcy zidentyfikowali szereg barier, które muszą zostać zaadresowane przez decydentów:

Obciążenie pracą: Farmaceuci często wskazują na brak czasu i nadmiar bieżących obowiązków związanych z wydawaniem leków.
Prywatność: Nie każda apteka dysponuje odpowiednią przestrzenią. Jak zauważono: „Udane wdrożenie będzie wymagało zwrócenia uwagi na zidentyfikowane ułatwienia, w tym jakość szkolenia personelu, konkurujące priorytety oraz optymalizację i wykorzystanie przestrzeni aptecznej”.
Świadomość społeczna: Pacjenci wciąż często postrzegają aptekę głównie przez pryzmat handlowy, a nie medyczny.

Ponadto, farmaceuci zgłaszali potrzebę jaśniejszych wytycznych klinicznych oraz wsparcia multidyscyplinarnego, aby czuć się pewniej w nowej roli.

Znaczenie dla systemu ochrony zdrowia

W publikacji podkreślono, iż apteki mogą pełnić funkcję „pomostu” w systemie zdrowia. Skuteczna usługa nie kończy się na badaniu – najważniejsze są ścieżki kierowania pacjentów dalej (referral pathways). Analiza wykazała, iż farmaceuci mogą skutecznie kierować pacjentów do lekarzy rodzinnych, na diagnostykę obrazową (np. RTG klatki piersiowej) czy do specjalistycznych programów wsparcia.

– Potrzebne są również działania polityczne (policy action), aby wesprzeć integrację usług i rozszerzyć role farmaceutów w zakresie zdrowia publicznego w ramach szerszego systemu ochrony zdrowia – czytamy w pracy.

Autorzy sugerują, iż bez systemowego wsparcia i jasnej strategii finansowania, potencjał aptek może pozostać niewykorzystany. Zintegrowany model szczepień i badań kardiologicznych to rozwiązanie typu „win-win”. Pacjent zyskuje łatwiejszy dostęp do profilaktyki, system ochrony zdrowia zostaje odciążony, a zawód farmaceuty zyskuje nowy, głęboko medyczny wymiar. Jak podsumowują autorzy:

– Wykorzystanie warunków apteki do oferowania okazjonalnych badań kontrolnych układu krążenia podczas wizyt na szczepienia ma potencjał zwiększenia wykorzystania tych usług – czytamy w pracy.

To wezwanie do działania dla decydentów, aby przekuć dowody naukowe w konkretne rozwiązania systemowe. Takie, które realnie wpłyną na długość i jakość życia obywateli.

Źródło: