Autorzy oparli raport m.in. na wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli z 2024 roku oraz rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Dokument pokazuje liczne słabości systemu. Jednocześnie wskazuje apteczne punkty szczepień jako realne wsparcie dla ochrony zdrowia.
Osiem kluczowych problemów systemu szczepień
Autorzy raportu wskazują osiem głównych problemów. Każdy z nich wpływa bezpośrednio na funkcjonowanie aptecznego punktu szczepień.
1. Niski poziom zaszczepienia dorosłych
Polska należy do państw o najniższej wyszczepialności dorosłych w Unii Europejskiej. Przeciw grypie szczepi się około 15% osób 65+. Średnia unijna wynosi blisko 48%. Różnica jest ogromna. Szczepienia w aptece mogą pomóc ją zmniejszyć. Apteki mają stały kontakt z pacjentem i wysoką dostępność.
2. Skomplikowane procedury i niejasne przepisy
Pacjenci często nie wiedzą, gdzie mogą się zaszczepić. Personel medyczny także mierzy się z niejasnymi regulacjami. Uprawnienia do kwalifikacji i podania szczepionki zależą od wieku pacjenta i rodzaju preparatu. Przepisy zmieniają się często. choćby doświadczeni praktycy mają trudności z ich interpretacją. Apteczny punkt szczepień może uprościć ścieżkę pacjenta.
3. Brak strategii szczepień dorosłych
Program Szczepień Ochronnych skupia się głównie na dzieciach. Szczepienia dorosłych pozostają na dalszym planie. Liczba odmów szczepień obowiązkowych rośnie. W 2018 roku było ich około 40 tysięcy. W 2023 roku liczba ta przekroczyła 87 tysięcy.
4. Rozproszone dane i brak centralnego rejestru
Dane o szczepieniach trafiają do różnych systemów. Część znajduje się w POZ, część w aptekach, a część w rejestrach sanepidu. System nie zapewnia pełnej integracji. Polska przez cały czas nie posiada centralnego rejestru szczepień działającego w czasie rzeczywistym.
Co raport oznacza dla aptek, w których funkcjonują punkty szczepień?
Raport jasno wskazuje kierunek zmian. System powinien uprościć ścieżkę pacjenta. Pacjent powinien uzyskać kwalifikację, edukację i szczepienie w jednym miejscu. Apteka spełnia te warunki. W Polsce działa ponad 11 tysięcy aptek. Wiele z nich pracuje siedem dni w tygodniu i nie wymaga wcześniejszej rejestracji. Dlatego apteczny punkt szczepień staje się naturalnym elementem systemu.
1. Popyt na szczepienia będzie rósł
Tylko co siódmy senior szczepi się przeciw grypie. Podobne braki dotyczą szczepień przeciw pneumokokom, RSV i krztuścowi u dorosłych. To realna przestrzeń do rozwoju usług. Farmaceuta może aktywnie pytać o historię szczepień. Może także proponować profilaktykę przy każdej wizycie pacjenta.
2. Farmaceuta pełni rolę edukatora
Raport zwraca uwagę na niejednoznaczną postawę części kadr medycznych wobec szczepień. To sprzyja dezinformacji. Szczepienia w aptece wzmacniają edukację zdrowotną. Farmaceuta rozmawia z pacjentem przy realizacji recepty lub zakupie leków. Może wtedy wyjaśnić korzyści ze szczepień i rozwiać wątpliwości.
3. Cyfryzacja będzie kluczowa
Autorzy raportu postulują stworzenie centralnej e-Karty Szczepień. Dane powinny trafiać do systemu w czasie rzeczywistym. Apteki, które już dziś prowadzą dokumentację elektroniczną, zyskają przewagę. Integracja systemów stanie się standardem.
4. Finansowanie wciąż stanowi wyzwanie
Raport wskazuje na niedostateczne finansowanie szczepień ze środków publicznych. System nie powiązał wynagrodzenia świadczeniodawców z poziomem wyszczepialności. To obszar wymagający zmian. Jednocześnie rosnące zainteresowanie pacjentów zwiększa potencjał komercyjnych szczepień w aptece.
Wnioski dla farmaceuty prowadzącego apteczny punkt szczepień
Raport potwierdza obserwacje z codziennej praktyki. System szczepień w Polsce pozostaje niespójny i przeciążony. Jednocześnie pacjenci oczekują łatwego dostępu do profilaktyki. Apteczny punkt szczepień odpowiada na te potrzeby. Zapewnia dostępność, brak kolejek i szybką realizację usługi. Łączy edukację z wykonaniem szczepienia w jednym miejscu. Zmiany systemowe dopiero się kształtują. Centralna e-Karta Szczepień i integracja danych pozostają na etapie postulatów. Kierunek reform jest jednak wyraźny. Apteki, które już dziś rozwijają szczepienia w aptece, budują przewagę konkurencyjną. W przyszłości łatwiej dostosują się do nowych regulacji i wymagań systemowych.
Źródło: OPZCI
