Apel, aby szczepienia przeciwko HPV w szkołach były obowiązkowe

Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych apelują o obowiązkowe szczepienia przeciwko HPV w szkołach.

Polska jako ostatni kraj Unii Europejskiej wdrożyła powszechny program szczepień przeciw HPV ze średnio 15-letnim opóźnieniem wobec innych państw. Narodowa Strategia Onkologiczna zakłada, iż do 2028 roku zaszczepionych zostanie 60 proc. docelowej populacji, obecne statystyki oscylują w granicach zaledwie 17-18 proc. Polskie liczby odbiegają od globalnej strategii WHO na rzecz eliminacji raka szyjki macicy, która wyznacza cel osiągnięcia poziomu 90 proc. zaszczepionych dziewcząt do 15. roku życia do 2030 roku. Dla porównania, w krajach o rozwiniętej profilaktyce wskaźniki te są wielokrotnie wyższe, np. w Wielkiej Brytanii wynoszą 85 proc., a w Portugalii aż 91 proc.

Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych wskazują, iż warunkiem koniecznym do osiągnięcia odporności populacyjnej jest wprowadzenie szczepień obowiązkowych, rozszerzenie kohort wiekowych objętych bezpłatnym programem (m.in. o młodzież do 18. roku życia i szczepienia wychwytujące dla dorosłych do 26. roku życia) oraz intensyfikacja szczepień w placówkach oświatowych. Obecne statystyki pokazują, iż średni poziom zaszczepienia dla objętych programem roczników (2010–2016) wynosi 18,6 proc., przy czym w najstarszych kohortach wskaźniki te sięgają około 30-35 proc.

„Rozszerzanie grupy docelowej, o ile chodzi o szczepienia HPV, ma najważniejsze znaczenie, ponieważ chcielibyśmy osiągnąć jak największy efekt populacyjny. To znaczy taki, żeby wyszczepiona była jak największa liczba osób. w tej chwili te najwyższe odsetki sięgają około 30-40% w poszczególnych rocznikach. Natomiast takim celem, który wyznacza też Światowa Organizacja Zdrowia, to jest choćby około 90% wyszczepienia po to, aby osiągnąć tą odporność w populacji, aby ten efekt był podobny właśnie do tej naturalnej odporności” – tłumaczy prof. Paweł Koczkodaj, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Narodowym Instytucie Onkologii. 
Kluczem do sukcesu, jak wskazują eksperci, jest stałe rozszerzanie programu szczepień o nowe roczniki. Efektywność tych działań jest potwierdzona praktykami z innych krajów, gdzie w efekcie rozwoju programów zanotowano spadek zakażeń poniżej 1 proc. u zaszczepionych oraz osiągając odporność populacyjną. To naturalne kolejne kroki jakie powinniśmy podjąć, aby osiągnąć założony cel.

Przeniesienie działań profilaktycznych do środowiska szkolnego to jeden z najskuteczniejszych mechanizmów zwiększania odporności populacyjnej. Europejskie dane pokazują, iż model szkolny generuje wskaźniki zaszczepienia na poziomie od 46 proc. do choćby 93 proc, w porównaniu do zaledwie 40-50 proc. w przypadku szczepień realizowanych wyłącznie w placówkach POZ. Społeczeństwo również dostrzega tę potrzebę – 68 proc. ankietowanych uważa, iż to właśnie szkoła powinna umożliwiać organizację szczepień, ułatwiając tym samym dostęp do profilaktyki zdrowotnej. Eksperci OPZCI wskazują jednak, iż sam dostęp to nie wszystko. Ogromnym wyzwaniem pozostaje edukacja, gdyż aż 1/4 treści na temat wirusa HPV w mediach społecznościowych to dezinformacja.

Doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania programu potwierdzają, iż przeniesienie działań profilaktycznych do szkół przynosi pozytywne efekty. W roku szkolnym 2024/2025 chęć udziału w programie zgłosiło blisko 40 proc. szkół podstawowych (ponad 5 200 placówek). Do tej pory w szkolnych gabinetach wykonano już niemal 85 tysięcy szczepień.

Jak podkreśla prof. Paweł Koczkodaj – „Szczepienia w szkołach na pewno są jednym z najważniejszych elementów i ogniw szczepień przeciwko HPV w ramach Narodowego Programu Szczepień Przeciwko HPV. Widzimy z różnych badań naukowych, z analiz, iż jest to miejsce, w którym najwięcej młodzieży i dzieci przyjmuje szczepienia. Program Szczepień Przeciwko HPV ruszył w 2023 roku, adekwatnie w połowie 2023 roku, więc jesteśmy przez cały czas na początku drogi, w szczególności w porównaniu z innymi krajami. przez cały czas uczymy się w jakiś sposób zachęcać rodziców do tego, aby szczepili swoje dzieci także w szkołach. Dlatego bardzo istotna pozostaje ta edukacja zdrowotna prowadzona w kampaniach medialnych, ogólnopolskich, ale także indywidualnie z rodzicami w szkołach”

Jak wskazuje prof. Koczkodaj, skokowy wzrost uczestnictwa w programie nastąpiłby w momencie uruchomienia ogólnopolskiego systemu wysyłania imiennych zaproszeń do rodziców. Dowody naukowe z zakresu profilaktyki onkologicznej potwierdzają bardzo wysoką skuteczność systemów typu call-recall, polegających na aktywnym zapraszaniu i przypominaniu o kolejnych dawkach.

Jak powiedziała Joanna Kujawa, naczelnik w Ministerstwie Zdrowia podczas posiedzenia parlamentarnego zespołu ds. przeciwdziałania wirusowi HPV i chorobom z nim powiązanym, z perspektywy państwowego systemu ochrony zdrowia nadrzędny jest efekt zdrowotny. Wskazała, iż wybór populacji przed ukończeniem 14. roku życia jako głównej osi programu podyktowany jest przesłankami medycznymi, ponieważ w tej grupie wiekowej badania kliniczne wykazują najlepszą odpowiedź immunologiczną. Ministerstwo Zdrowia potwierdza jednocześnie w odpowiedzi na apele ekspertów, iż uczynienie szczepień przeciw HPV szczepieniami obowiązkowymi przez cały czas pozostaje priorytetem. Zmiana ta wymaga jednak uzgodnień legislacyjnych z Ministerstwem Finansów oraz wypracowania odpowiednich mechanizmów refundacyjnych po stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.