Antyseptyka skóry u pacjentów z dostępem naczyniowym – stanowisko PTPI

Na łamach czasopisma „European Journal of Infusion Nursing” ukazało się stanowisko Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego w sprawie standardu klinicznego postępowania w zakresie antyseptyki skóry u pacjentów z dostępem naczyniowym. W artykule omówiono zasady postępowania oparte na aktualnych dowodach naukowych i standardach klinicznych.

„European Journal of Infusion Nursing” to czasopismo naukowe w formie elektronicznej, którego celem jest gromadzenie oraz upowszechnianie informacji o teorii, praktyce i badaniach naukowych z zakresu terapii infuzyjnej. EJIN jest oficjalnym czasopismem naukowym Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego. Wydawcą czasopisma jest Evereth Publishing.

Profilaktyka zakażeń u pacjentów z dostępem naczyniowym

Miejsce wejścia/wyjścia cewnika ze skóry stanowi przerwanie ciągłości skóry, ale w literaturze naukowej nie jest traktowane jako rana wymagająca leczenia. Jednak konieczne jest świadome i ukierunkowane postępowanie profilaktyczne, które koncentruje się na zapobieganiu zakażeniom oraz uszkodzeniom skóry.

Antyseptyka dostępu naczyniowego dotyczy skóry wokół wprowadzonego dostępu. Polega na bezdotykowym przecieraniu skóry preparatem antyseptycznym oraz pozostawieniu go do wyschnięcia. Preparat nie jest aplikowany do kanału, przez który został wprowadzony cewnik naczyniowy, ani nie jest rozprowadzany wgłąb tkanek.

Po usunięciu cewnika miejsce jego wyjścia ze skóry przechodzi w etap krótkotrwałego gojenia i w tej sytuacji postępowanie jest już odmienne niż w trakcie utrzymania dostępu. Ponadto, należy pamiętać, iż nie każdy pacjent ma nieuszkodzoną skórę, a w wielu przypadkach występują uszkodzenia, takie jak MARSI, podrażnienia czy reakcje zapalne. Postępowanie musi więc ulec modyfikacji, zarówno w doborze preparatu antyseptycznego, jak i techniki jego stosowania oraz rodzaju zabezpieczenia miejsca wyjścia cewnika. Działania należy wdrażać indywidualnie do stanu skóry pacjenta oraz tolerancji stosowanych środków.

Środek do antyseptyki skóry u pacjenta z dostępem naczyniowym

Jak potwierdzają aktualne dowody naukowe, najskuteczniejszym preparatem przeznaczonym do dezynfekcji skóry przed wprowadzeniem dostępów naczyniowych jest alkoholowy roztwór ≥2% chlorheksydyny (ang. chlorhexidine gluconate – CHG). W licznych badaniach wykazano niski odsetek powikłań infekcyjnych przy jego stosowaniu.

W praktyce klinicznej wciąż jednak pojawiają się pytania związane ze stosowaniem alternatywy CHG, szczególnie u pacjentów z wrażliwą skórą. Jednym z takich preparatów jest poliheksanid w stężeniu 0,1% (PHMB), który jest skutecznym rozwiązaniem w leczeniu ran ostrych i przewlekłych, ale mimo udokumentowanej skuteczności preparatu w leczeniu ran, w tej chwili brak jest badań porównujących PHMB z cholrheksadyną lub powidonem jodu w zakresie antyseptyki skóry w miejscu wprowadzenia dostępu naczyniowego. Chociaż dostępne analizy wykazują porównywalną skuteczność przeciwdrobnoustrojową, to preparaty, takie jak chlorheksadyna w alkoholu, alkohol czy powidon jodu wykazują szybsze działanie natychmiastowe, co ma najważniejsze znaczenie w profilaktyce zakażeń związanych z dostępami naczyniowymi. Poliheksanid nie jest więc w tej chwili rekomendowany do rutynowej antyseptyki skóry przed wprowadzeniem ani podczas użytkowania dostępów naczyniowych. Pierwszym wyborem pozostaje więc chlorheksadyna w alkoholu, a w przypadku przeciwwskazań, jako alternatywę stosować można chlorheksadynę z alkoholem lub z powidonem jodu.

Rola personelu pielęgniarskiego

W stanowisku Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego czytamy, iż skuteczność profilaktyki zakażeń związanych z dostępem naczyniowym zależy w największym stopniu od jakości opieki pielęgniarskiej. Jak podkreślono, choćby najlepiej dobrany preparat antyseptyczny nie zastąpi prawidłowej opieki klinicznej. W tym zakresie wskazano na następujące elementy:

• konsekwentne przestrzeganie procedur,
• stosowanie technik aseptycznych,
• właściwa pielęgnacja miejsca wyjścia cewnika ze skóry,
• minimalizacja niepotrzebnych manipulacji,
• regularna ocena miejsca wyjścia cewnika i stanu pacjenta,
• odpowiednie przygotowanie i edukacja personelu.

Przeczytaj cały artykuł: M. Latos, „Standard klinicznego postępowania w zakresie antyseptyki skóry u pacjentów z dostępem naczyniowym – stanowisko Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego”, European Journal of Infusion Nursing 2025;3(1):E1-E4