Tarczyca jest jednym z narządów ludzkiego organizmu, który jest najbardziej dotknięty procesami autoimmunologicznymi [1]. Limfocytarne zapalenie tarczycy typu Hashimoto jest najczęstszą chorobą autoimmunologiczną i zarazem główną przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach o wystarczającym spożyciu jodu, która prowadzi do zniszczenia i zwłóknienia tarczycy [2]. Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, iż dieta i styl życia mają wpływ na rozwój i przebieg choroby Hashimoto. Na czym polega dieta przeciwzapalna i jakie antyoksydanty w diecie przy Hashimoto mają najważniejsze znaczenie dla zdrowia?
Przeciwutleniacze przy Hashimoto
W ostatnich latach rośnie zainteresowanie wpływem diety i suplementacji na funkcjonowanie tarczycy [1-3]. Jak wskazują przeprowadzone w ostatnich latach badania i obserwacje, różne substancje pokarmowe, w tym zwłaszcza witaminy, składniki mineralne i przeciwutleniacze wpływają na syntezę, metabolizm i funkcję hormonów tarczycy. Przeciwutleniacze, inaczej antyoksydanty, to związki chemiczne, które chronią komórki organizmu przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, dzięki neutralizacji szkodliwego działania wolnych rodników tlenowych [4]. Reaktywne formy tlenu wraz z reaktywnymi formami azotu stanowią najważniejsze prooksydanty, których nadmierna akumulacja prowadzi do stresu oksydacyjnego i uszkodzeń molekularnych (DNA, białek, czy lipidów błon komórkowych). Stres oksydacyjny jest wynikiem nadmiernej produkcji wolnych rodników tlenowych i upośledzonej obrony antyoksydacyjnej. Przeprowadzone badania sugerują ścisły związek między chorobami tarczycy (w tym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy typu Hashimoto) a stresem oksydacyjnym [5]. Zaburzenia czynności tarczycy mogą inicjować lub zwiększać powstawanie reaktywnych form tlenu i stres oksydacyjny, nasilając uszkodzenia oksydacyjne lipidów, białek i DNA. Przeciwutleniacze pokarmowe zapobiegają utlenianiu składników komórkowych, chronią komórki i narządy ludzkiego organizmu (w tym tarczycę) przed uszkodzeniami oksydacyjnymi poprzez wzmocnienie systemu naturalnej obrony antyoksydacyjnej organizmu i zwiększenie całkowitej zdolności antyoksydacyjnej (TAC) [4, 5]. Wśród najważniejszych przeciwutleniaczy przy Hashimoto wymienia się m.in.:
- Składniki mineralne: selen, cynk, jod
- Witaminy: A, C, D, E
- Substancje witaminopodobne: L-karnityna, inozytol, koenzym Q10
- Jednonienasycone kwasy tłuszczowe: kwas oleinowy (omega-9)
- Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3: ALA, EPA i DHA
- Polifenole: kurkumina, resweratrol
- Alkaloidy: berberyna
- Szczepy bakterii probiotycznych z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium
Zaplanuj odpowiednią suplementację z Thyroset. Sprawdź gdzie kupić Thyroset i jak najszybciej zacznij inteligentne wsparcie swojej tarczycy i układu immunologicznego.
Polifenole a tarczyca
Tarczyca jest niezbędnym narządem endokrynnym, który reguluje procesy fizjologiczne istotne dla utrzymania zdrowia i dobrego samopoczucia [3]. Odpowiada za syntezę i wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), które wpływają na funkcjonowanie wszystkich komórek, tkanek i układów w organizmie człowieka. Na funkcjonowanie tarczycy i aktywność hormonów tarczycowych wpływają różne czynniki, w tym dieta i styl życia. Polifenole to naturalne związki chemiczne syntetyzowane wyłącznie przez rośliny, które wykazują silne adekwatności antyoksydacyjne, antyrodnikowe i antyzapalne. Badania in vitro grupy polskich naukowców wykazały, iż polifenole roślinne mogą wpływać na aktywność peroksydazy tarczycowej (TPO) – enzymu niezbędnego do syntezy hormonów tarczycy (T3 i T4) oraz hamować stan zapalny i stres oksydacyjny [6]. Polifenole znajdują się głównie w warzywach i owocach, gorzkim kakao, orzechach, nasionach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, roślinach strączkowych, oliwie z oliwek extra virgin, kawie, herbacie oraz ziołach i przyprawach. Dieta bogata w polifenole wydaje się odgrywać istotną rolę zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu przewlekłych chorób niezakaźnych, w tym zaburzeń funkcji tarczycy [1-7]. W ubiegłym roku opublikowano wyniki randomizowanego badania klinicznego z udziałem pacjentów z rozpoznaną chorobą Hashimoto, które wykazały, iż dieta śródziemnomorska bogata w polifenole o adekwatnościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych, zapewnia skuteczną ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym i jego skutkami [7]. Polifenole są jednym z wielu bioaktywnych składników żywności, które odpowiadają za adekwatności antyoksydacyjne, antyrodnikowe i antyzapalne diety śródziemnomorskiej.
Dlaczego przeciwutleniacze przy Hashimoto są tak ważne?
Z licznych badań wynika, iż u pacjentów z chorobą Hashimoto obserwuje się nadmierną produkcję związków o adekwatnościach utleniających (prooksydantów) oraz spadek stężenia przeciwutleniaczy, niezależnie od stanu czynnościowego tarczycy (zarówno w eutyreozie – prawidłowej czynności tarczycy, jak i jawnej niedoczynności tarczycy), w porównaniu z osobami zdrowymi [2]. Zwiększony stres oksydacyjny dotyczy zwłaszcza kobiet z chorobą Hashimoto, u których występuje nadwaga lub otyłość, ponieważ nadmierna akumulacja tkanki tłuszczowej w organizmie wywołuje stan zapalny o niewielkim nasileniu oraz zwiększa wytwarzanie reaktywnych form tlenu. Niektóre badania wykazały, iż nasilony stres oksydacyjny wiąże się ze stopniem ciężkości i progresją autoimmunologicznego zapalenia tarczycy typu Hashimoto, od prawidłowej czynności tarczycy (eutyreozy) do wystąpienia jawnej niedoczynności tarczycy. Osiągnięcie i długotrwałe utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz codzienne spożywanie różnokolorowych warzyw i owoców w ilości minimum 400-500 g w kilku mniejszych porcjach wynoszących 100-150 g, przyczynia się do obniżenia stresu oksydacyjnego i poprawy obrony antyoksydacyjnej organizmu [2, 8]. Różnokolorowe warzywa i owoce stanowią podstawę diety przeciwzapalnej przy Hashimoto, z uwagi na wysoką zawartość składników odżywczych i bioaktywnych, wśród których wymienia się m.in.: witaminy, minerały, polifenole, karotenoidy, sterole roślinne oraz błonnik pokarmowy.
Dieta przeciwzapalna przy Hashimoto
Dieta przeciwzapalna bogata w witaminy, składniki mineralne i antyoksydanty (zwłaszcza polifenole), jest najczęściej zalecana jako terapia dietetyczna wspomagająca leczenie choroby Hashimoto [2]. Naturalne przeciwutleniacze (w tym polifenole) znajdują się w wielu różnych produktach pochodzenia roślinnego, takich jak warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, nasiona, pestki, gorzkie kakao, oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, kawa, herbata, zioła i przyprawy, które są podstawowymi składnikami diety przeciwzapalnej przy Hashimoto. Oprócz tego, do grona niezwykle istotnych składników diety przeciwzapalnej przy Hashimoto zaliczają się również długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (zwłaszcza EPA i DHA), których dobrym źródłem są tłuste ryby morskie, takie jak choćby łosoś, makrela atlantycka, sardynki, sardela, czy śledź. Według aktualnych ustaleń, dieta śródziemnomorska może przynieść największe korzyści zdrowotne pacjentom z chorobą Hashimoto ze względu na swoje adekwatności przeciwutleniające, przeciwzapalne i immunomodulujące [7, 9]. Dieta przeciwzapalna przy Hashimoto w stylu śródziemnomorskim pozytywnie wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, zachowanie równowagi oksydacyjnej w organizmie człowieka oraz skład i metaboliczną aktywność mikrobioty jelitowej. Dostępne dane literaturowe wskazują, iż mająca działanie przeciwzapalne dieta śródziemnomorska oparta głównie na świeżych i minimalnie przetworzonych produktach roślinnych, ma potencjalnie ochronny wpływ na autoimmunizację tarczycy.
Dieta przeciwzapalna przy Hashimoto – przepisy
Zróżnicowana dieta przeciwzapalna przy Hashimoto oparta na niskoprzetworzonej żywności o wysokiej wartości odżywczej, jest niezbędnym czynnikiem dla długotrwałego utrzymania prawidłowego funkcjonowania tarczycy [7, 9]. Wśród produktów, które należy regularnie wykorzystywać w przepisach diety przeciwzapalnej przy Hashimoto, wymienia się:
- różnokolorowe świeże warzywa i owoce: ze szczególnym naciskiem na warzywa nieskrobiowe, ciemnozielone warzywa liściaste i owoce jagodowe
- suche nasiona roślin strączkowych
- produkty zbożowe z pełnego przemiału: grube kasze, makarony pełnoziarniste, pieczywo razowe na zakwasie, pełnoziarniste odmiany ryżu i płatków zbożowych
- pseudozboża: komosa ryżowa (quinoa), amarantus, płatki i ziarno teff
- orzechy, nasiona, pestki bez dodatku cukru i soli: orzechy włoskie, laskowe, brazylijskie, migdały, siemię lniane, nasiona chia, słonecznika, konopi siewnych, sezamu, czarnuszki siewnej, pestki dyni, itp.
- gorzkie kakao i jego przetwory: kruszone ziarna kakaowe, gorzka czekolada o zawartości minimum 70% masy kakaowej
- chude i tłuste ryby: dorsz, mintaj, sola, sandacz, miruna, łosoś, pstrąg, halibut, makrela atlantycka, śledź, sardynki, sardela
- fermentowane produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu: ser twarogowy chudy, naturalne jogurty, maślanki, kefiry, mleko acidofilne, itp.
- oliwę z oliwek z pierwszego tłoczenia
- suszone zioła i przyprawy: cynamon, imbir, kurkuma, bazylia, oregano, tymianek, majeranek, rozmaryn, itp.
Dieta przeciwzapalna przy Hashimoto – jadłospis
Oto przykładowy jadłospis i przepisy diety przeciwzapalnej przy Hashimoto:
Śniadanie: Jajka gotowane na miękko z pieczywem żytnim razowym na zakwasie i sałatką warzywną z dodatkiem oliwy z oliwek extra virgin, suszonych ziół i pieprzu ziołowego
Drugie śniadanie: Jogurt naturalny typu islandzkiego z pełnoziarnistymi płatkami orkiszowymi, borówkami amerykańskimi, nasionami chia, migdałami i cynamonem
Obiad: Pieczony łosoś z białą kaszą gryczaną, surówka z kapusty kiszonej, jabłka, marchwi, kminku, pieprzu ziołowego, koperku i oliwy z oliwek extra virgin
Kolacja: Owsianka na niesłodzonym napoju migdałowym z chudym twarożkiem, świeżo mielonym siemieniem lnianym, orzechami włoskimi, gorzką czekoladą 85% kakao, kiwi i malinami
Przeciwutleniacze przy Hashimoto – podsumowanie
Przeprowadzone badania wskazują, iż pacjenci z chorobą Hashimoto mają zmniejszoną aktywność głównych enzymów antyoksydacyjnych tarczycy w porównaniu z grupą kontrolną, co wskazuje na stan stresu oksydacyjnego [7, 9]. Badania obserwacyjne wykazały, iż ścisłe przestrzeganie mającej działanie przeciwzapalne diety śródziemnomorskiej o wysokiej zawartości przeciwutleniaczy pochodzących ze świeżych i minimalnie przetworzonych produktów roślinnych (zwłaszcza warzyw i owoców), chroni przed ryzykiem rozwoju autoimmunizacji tarczycy. Przeciwutleniacze przy Hashimoto (w tym polifenole) odgrywają kluczową rolę w neutralizacji wolnych rodników i ochronie składników komórek przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Polifenole to jedne z najbardziej cennych składników pokarmowych, które są w dużym stopniu odpowiedzialne za przeciwzapalne i antyoksydacyjne adekwatności diety śródziemnomorskiej, powszechnie zalecanej w terapii dietetycznej choroby Hashimoto.
Bibliografia:
- Danailova Y, Velikova T, Nikolaev G, et al.: Nutritional Management of Thyroiditis of Hashimoto. Int J Mol Sci. 2022 May 5;23(9):5144.
- Mikulska AA, Karaźniewicz-Łada M, Filipowicz D, et al.: Metabolic Characteristics of Hashimoto’s Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management-An Overview. Int J Mol Sci. 2022 Jun 13;23(12):6580.
- Shulhai AM, Rotondo R, Petraroli M, et al.: The Role of Nutrition on Thyroid Function. Nutrients. 2024 Jul 31;16(15):2496.
- Macvanin MT, Gluvic Z, Zafirovic S, et al.: The protective role of nutritional antioxidants against oxidative stress in thyroid disorders. Front Endocrinol (Lausanne). 2023 Jan 4:13:1092837.
- Kochman J, Jakubczyk K, Bargiel P, et al.: The Influence of Oxidative Stress on Thyroid Diseases. Antioxidants (Basel). 2021 Sep 10;10(9):1442.
- Habza-Kowalska E, Kaczor AA, Bartuzi D, et al.: Some Dietary Phenolic Compounds Can Activate Thyroid Peroxidase and Inhibit Lipoxygenase-Preliminary Study in the Model Systems. Int J Mol Sci. 2021 May 12;22(10):5108.
- Laganà M, Piticchio T, Alibrandi A, et al.: Effects of Dietary Habits on Markers of Oxidative Stress in Subjects with Hashimoto’s Thyroiditis: Comparison Between the Mediterranean Diet and a Gluten-Free Diet. Nutrients. 2025 Jan 20;17(2):363.
- Giannakou M, Saltiki K, Mantzou E, et al.: The effect of obesity and dietary habits on oxidative stress in Hashimoto’s thyroiditis. Endocr Connect. 2018 Sep 1;7(9):990-997.
- Ruggeri RM, Barbalace MC, Croce L, et al.: Autoimmune Thyroid Disorders: The Mediterranean Diet as a Protective Choice. Nutrients. 2023 Sep 12;15(18):3953.
Publikowane na blogu treści są opiniami niezależnych autorów – specjalistów w dziedzinie nauki i dietoterapii. Norsa Pharma Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności za treści zawarte w publikacjach.
