Wedle raportu NHS z 2024 r. roczny koszt niewykorzystanych produktów leczniczych wynosił 300 milionów funtów. Z kolei analiza NPA wykazała, iż w 2025 r. marnowanie leków kosztowało NHS co najmniej 480 milionów funtów. Ilość zmarnowanych leków wynosiła około 3400 ton, czyli tyle samo co 560 samic słoni afrykańskich lub 3000 Fordów Fiesta.
Marnowanie leków i jego wielowymiarowe podłoże
Jednym z głównych powodów niewykorzystywania i zwrotów leków jest ich nadmierne przepisywanie. Atul Patel z Lincoln Pharmacy przywołuje sytuację, w której pacjent rozpoczynający farmakoterapię nadciśnienia otrzymał od lekarza zapas ramiprylu na trzy miesiące. Działanie to wydaje się nielogicznie, gdyż wykonane w międzyczasie badania krwi mogą sugerować konieczność zmiany dotychczasowych leków. Stąd, aby uniknąć marnotrawienia, farmaceuta podaje pomysł wprowadzenia obowiązkowych recept na 28 dni. Natomiast Community Pharmacy Englad apeluje do rządu, aby umożliwić farmaceutom modyfikowanie recept.
– Wzywamy rząd do upoważnienia lokalnych farmaceutów do wprowadzania, w stosownych przypadkach, drobnych zmian w receptach, co może sprawić, iż każda recepta okaże się wartościowa dla pacjenta i NHS – wspomina rzecznik Community Pharmacy England.
Atul Patel wskazuje, iż równie częstą przyczyną jest nieprzyjmowanie przez pacjentów przepisanych leków. Z kolei NPA podkreśla konieczność zwiększenia częstotliwości przeglądów lekowych. Zwłaszcza wśród pacjentów, których schorzenia wymagają złożonego schematu farmakoterapii. Niejednokrotnie okazuje się, iż pacjenci oddają do aptek nieskończone lub nieotwarte opakowania leków. Osobną kwestią jest fakt, iż sporo osób notorycznie kupuje leki na wszelki wypadek. choćby o ile w danej chwili są im zupełnie niepotrzebne.
Ponadto nie można zapominać, iż Wielka Brytania boryka się z ciągłym niedoborem leków. W związku z tym marnowanie produktów leczniczych, które i tak są trudno dostępne dla części pacjentów, nie pomaga w rozwiązaniu tego problemu.
Skutki marnotrawienia nie dotyczą wyłącznie finansów
Konsekwencje marnowania leków rzutują w głównej mierze na budżecie resortu zdrowia.
– Coroczne marnotrawienie leków stanowi dla NHS spory wydatek. Zamiast tracić pieniądze lepiej je zainwestować w nowe usługi dla pacjentów – komentuje Olivier Picard, przewodniczący NPA.
Koszty nie wiążą się wyłącznie z niewykorzystaniem leków, ale koniecznością ich specjalistycznej i drogiej utylizacji. Natomiast nieprawidłowa utylizacja (np. wyrzucanie produktów leczniczych do kosza lub wodociągów) stanowi poważne zagrożenie dla środowiska.
