Analogi GLP-1 a niedobory żywieniowe. Polskie badanie wskazuje na ukryte efekty uboczne leczenia

Opublikowane niedawno na łamach czasopisma „Journal of Translational Medicine” polskie badanie rzuca nowe światło na nawyki żywieniowe osób wspomagających odchudzanie farmakoterapią. Zespół z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie (mgr Sebastian Korus, dr Danuta Cembrowska-Lech, dr Karolina Kłoda oraz prof. dr hab. Ewa Stachowska) przeanalizował jadłospisy 387 dorosłych osób. Uczestnicy przyjmowali raz w tygodniu leki z grupy agonistów receptora GLP-1 lub podwójnych agonistów GIP/GLP-1 (takich jak semaglutyd czy tirzepatyd).

Skuteczność okupiona radykalnym spadkiem podaży kalorii

Mechanizm działania tych substancji opiera się m.in. na opóźnianiu opróżniania żołądka oraz silnym oddziaływaniu na ośrodki głodu i sytości w mózgu. Choć redukcja wagi jest zjawiskiem pożądanym, apetyt pacjentów bywa hamowany tak silnie, iż dzienna podaż energii spada do wartości wręcz głodowych. Zgodnie z wynikami badania, opartymi na 48-godzinnych wywiadach żywieniowych i przeanalizowanymi przy pomocy specjalistycznego oprogramowania, średnie spożycie w badanej grupie wynosiło ledwie 753 kcal na dobę.

Niedostateczna podaż białka i krytycznie niski poziom błonnika

Bardzo niska podaż kalorii u osób z otyłością w pierwszej chwili może wydawać się terapeutycznym sukcesem. Jednak szczegółowa jakość diety pacjentów na lekach inkretynowych budzi ogromny niepokój. Badacze z PUM jednoznacznie wskazują na duże braki w odżywieniu. Średnie spożycie makroskładników w badanej grupie prezentowało się następująco:

• Białko: 33,4 g dziennie
• Tłuszcze: 26,5 g dziennie
• Węglowodany: 96,4 g dziennie
• Błonnik pokarmowy: zaledwie 7,2 g dziennie.

Najbardziej alarmującym wnioskiem jest fakt, iż ponad 90% pacjentów nie spełniało minimalnych norm spożycia białka. Mniej niż 10% pacjentów osiągało wartości zalecane. Świadczy to o tym, iż stosując leki z grupy GLP-1, chorzy chudną w dużej mierze kosztem własnej tkanki mięśniowej, a nie tylko zbędnej tkanki tłuszczowej.

Ciekawych obserwacji dostarcza również analiza różnic między dniami tygodnia. W dni powszednie uczestnicy spożywali o ok. 170 kcal więcej niż w weekendy. Nadwyżka ta pochodziła jednak głównie z tłuszczów (więcej o 8–9 g) i sodu (więcej o ok. 370 mg), co może sugerować sięganie w zabiegane dni robocze po szybkie, przetworzone przekąski. Badanie wykazało też, iż wyższe całkowite spożycie białka wiązało się z większą utratą wagi, podczas gdy wyższy udział białka zwierzęcego i wyższe spożycie sodu korelowały z gorszymi efektami leczenia.

Ciche zagrożenie: sarkopenia i zubożony mikrobiom

Kierownik Katedry i Zakładu Żywienia Człowieka i Metabolomiki PUM, prof. Ewa Stachowska, w komunikacie prasowym uczelni podsumowała wyniki badania.

– Leki z grupy GLP-1 i GIP/GLP-1 są skuteczne w redukcji masy ciała, ale działają poprzez silne hamowanie apetytu, pacjenci po prostu jedzą znacznie mniej. – tłumaczy prof. Stachowska. – Problemem jest to, iż wraz z ograniczeniem ilości jedzenia drastycznie spada podaż kluczowych składników odżywczych: białka, witamin i minerałów – dodaje.

Bezpośrednią konsekwencją u pacjentów stosujących semaglutyd, tirzeptayd lub inny lek o podobnym działaniu, jest drastycznie zwiększone ryzyko sarkopenii, czyli postępującej utraty masy mięśniowej i siły fizycznej. Prowadzi to do obniżenia podstawowej przemiany materii i sprzyja efektowi jo-jo po ewentualnym zakończeniu leczenia. Co więcej, tak niski poziom spożytego błonnika upośledza funkcjonowanie mikrobiomu jelitowego i nasila uciążliwe zaparcia, które są jednym z najczęstszych działań niepożądanych tej grupy leków, regularnie zgłaszanych w aptekach.

Nie wystarczy wydać lek – kluczowa jest edukacja żywieniowa

Przeprowadzone badanie ma charakter wstępny, retrospektywny i obserwacyjny. Opiera się na samoopisowych 48-godzinnych wywiadach żywieniowych zebranych online wśród uczestników grup wsparcia. Autorzy sami wyraźnie podkreślają te ograniczenia, wskazując m.in. na możliwy błąd doboru grupy badanej oraz ryzyko błędu pamięci w deklarowanym spożyciu. Mimo tych ograniczeń, wyniki wyraźnie wskazują na niepokojące tendencje dotyczące bardzo niskiej jakości diety pacjentów leczonych analogami GLP-1.

Publikacja szczecińskich badaczy to jasny i oparty na dowodach naukowych sygnał, iż wydanie preparatu z grupy analogów powinno wiązać się z krótką, ale treściwą interwencją edukacyjną.

Na co warto zwrócić uwagę podczas rozmowy z pacjentem?

• Świadomość jakości diety. Należy uświadomić pacjentowi, iż brak apetytu zmusza do wybierania posiłków o wyjątkowo wysokiej gęstości odżywczej. Skoro pacjent je tak niewiele, każdy kęs powinien dostarczać organizmowi cennych wartości.
• Wsparcie podaży białka. W przypadku nasilonych nudności lub wstrętu do jedzenia, farmaceuta może zaproponować żywność specjalnego przeznaczenia medycznego lub apteczne preparaty białkowe w proszku, które bardzo łatwo przemycić w codziennym posiłku lub koktajlu.
• Przeciwdziałanie zaparciom. Mając świadomość skrajnie niskiego spożycia błonnika (średnio nieco ponad 7 g), farmaceuta może zarekomendować łagodne suplementy wspierające pasaż jelitowy oraz przypominać o wypijaniu co najmniej 2 litrów wody dziennie.
• Profilaktyka niedoborów mikroskładników.Terapia inkretynowa powinna być połączona z ostrożną, racjonalną suplementacją wyrównawczą, celowaną w uzupełnienie witamin (np. D3, z grupy B) i minerałów (żelazo, magnez), których fizycznie nie da się dostarczyć przy restrykcyjnej diecie rzędu 750 kcal. Zawsze warto również doradzić konsultację z doświadczonym dietetykiem klinicznym.

©MGR.FARM