Naukowcy przeanalizowali, jak zmieniała się częstość występowania ADHD na świecie, w różnych regionach i krajach wśród osób w wieku 10–24 lat w latach 1990–2021.
ADHD wśród młodych osób
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to zaburzenie neurorozwojowe. Brakuje jednak dokładnej wiedzy na temat globalnych trendów związanych z ADHD. Stąd badacze postanowili zanalizować pewne tendencje dotyczące ADHD wśród młodych osób w wieku 10–24 lat w latach 1990–2021.
Do badania posłużyły dane z bazy GBD 2021 (Global Burden of Disease), która została opracowana przez Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). Gromadzi ona informacje o chorobach w 204 krajach świata. Analizowano trzy główne wskaźniki, które pozwalają ocenić skalę ADHD wśród młodych osób:
- „zapadalność” na ADHD – liczba nowych przypadków (diagnoz) ADHD,
- rozpowszechnienie ADHD – łączna liczba osób żyjących z ADHD,
- wskaźnik DALY – lata życia utracone w wyniku ADHD.
Dodatkowo badacze oceniali, w jaki sposób poziom rozwoju i zamożność kraju (mierzone wskaźnikiem SDI, od niskiego do wysokiego) wpływają na obserwowane wartości tych wskaźników.
ADHD – rozpowszechnienie, nowe diagnozy i wskaźnik DALY
Analiza danych wskazuje na złożone i częściowo sprzeczne trendy w zakresie ADHD wśród osób młodych. Ogólnie liczba osób żyjących z ADHD wzrosła. W 2021 roku wynosiła już około 41 milionów, mimo iż wskaźniki zachorowalności w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców nieco spadły, średnio o 0,6% rocznie. Każdego roku diagnozowano około 224 tysiące nowych przypadków. Całkowite obciążenie ADHD mierzone wskaźnikiem DALY wzrosło natomiast z 469 tys. do 501 tys. Wynika to prawdopodobnie głównie ze wzrostu populacji.
Zgodnie z danymi ADHD częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet, choć u obu płci obserwuje się niewielki trend spadkowy. Największy spadek liczby przypadków odnotowano w grupie najstarszych badanych (20–24 lata), a najmniejszy wśród dzieci w wieku 10–14 lat.
Zależność między poziomem rozwoju gospodarczego kraju a występowaniem ADHD jest złożona i nieliniowa. Kraje o wysokim SDI, takie jak Stany Zjednoczone czy Hiszpania, odnotowują najwyższe wskaźniki i przez cały czas rosnące liczby przypadków. Może to wynikać z lepszej dostępności do diagnostyki i większej świadomości społeczeństwa. Kraje o średnim SDI doświadczyły największych spadków zachorowań. Natomiast w krajach o niskim SDI, mimo niższej liczby diagnoz, obciążenie chorobą jest stosunkowo wysokie i często przewyższa oczekiwania statystyczne, jak ma to miejsce np. na Haiti.
Występowanie ADHD: Jak dużo zależy od diagnostyki i miejsca zamieszkania?
Choć ogólny trend zachorowań na ADHD wykazuje spadek od lat 90., od 2013 roku widać wyraźny wzrost nowych diagnoz. Autorzy pracy wiążą to ze zmianami w kryteriach diagnostycznych wprowadzonymi w DSM-5, które umożliwiły uwzględnienie wielu osób, które wcześniej nie kwalifikowały się do diagnozy.
Statystyki wskazują, iż ADHD jest częściej diagnozowane u mężczyzn. Część badaczy sugeruje jednak, iż może to wynikać z różnic w rozpoznawaniu objawów. U chłopców dominują nadpobudliwość i impulsywność, które są łatwo zauważalne w codziennym funkcjonowaniu. U dziewcząt częściej występuje natomiast sama nieuwaga, która bywa mylona z lękiem lub depresją. Prowadzi to do ich niedodiagnozowania i zaniżenia liczby przypadków w statystykach.
Najwięcej przypadków ADHD odnotowuje się w krajach wysoko rozwiniętych, takich jak Australia, Hiszpania czy Wielka Brytania. Wynika to zarówno z lepszego systemu opieki zdrowotnej, który umożliwia szybsze wykrycie zaburzenia, jak i z czynników środowiskowych. W krajach takich jak Wielka Brytania istotną rolę odgrywają nierówności społeczne i presja związana z ubóstwem. W Chinach i innych krajach Azji Wschodniej rygorystyczny styl wychowania sprawia natomiast, iż rodzice szybciej zgłaszają się po pomoc, gdy dziecko nie spełnia wysokich oczekiwań.
Globalne dane wskazują na spadek częstości występowania ADHD
Pomimo rosnącej świadomości społecznej i wskaźników diagnoz w wielu krajach zachodnich, globalny obraz na przestrzeni 25 lat pokazuje łagodny spadek obciążenia ADHD wśród młodych ludzi. Autorzy pracy informują jednak o kilku ograniczeniach badania. Jakość danych różni się w zależności od kraju, co może wpływać na dokładność porównań. Zmiany w definicjach ADHD utrudniają porównanie wyników z 1990 roku z danymi z 2021 roku. Ponadto badanie obejmowało wyłącznie osoby do 24. roku życia, dlatego nie dostarcza pełnej wiedzy na temat ADHD u starszych dorosłych.
ADHD pozostaje istotnym wyzwaniem zdrowia publicznego, a wraz z postępem diagnostyki coraz więcej przypadków jest prawidłowo rozpoznawanych. Skuteczne wsparcie wymaga jednak indywidualnego podejścia, uwzględniającego specyfikę kraju, wiek oraz płeć pacjenta.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie PLOS One.
