Naukowcy przeprowadzili badanie mające na celu określenie ryzyka wizyt na oddziale ratunkowym z powodu urazów wśród duńskich dzieci i nastolatków z ADHD.
Większa urazowość osób z ADHD
Wizyty na oddziałach ratunkowych związane z urazami stanowią istotny problem zdrowotny wśród dzieci i młodzieży z ADHD.
Dotychczasowe badania sugerują, iż osoby z ADHD częściej doznają urazów wymagających pomocy medycznej niż ich rówieśnicy bez tego rozpoznania. W związku z tym badacze postanowili dokładniej przeanalizować skalę tego zjawiska. Chcieli również sprawdzić, czy ryzyko urazów różni się w zależności od wieku i płci.
Badanie
Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące 2114 dzieci z rozpoznaniem ADHD, które następnie porównano z danymi pochodzącymi z populacji ogólnej. Rozpoznanie ADHD ustalano w specjalistycznych ośrodkach zdrowia psychicznego zgodnie z kryteriami klasyfikacji ICD-10, na podstawie wywiadów klinicznych oraz wyników testów diagnostycznych.
Uczestników obserwowano przez okres trzech lat pod kątem wystąpienia urazów lub wypadków. Dane dotyczące zdarzeń rejestrowano na podstawie wizyt w szpitalnych oddziałach ratunkowych. W analizie uwzględniono kody klasyfikacyjne określające m.in. mechanizm powstania urazu oraz miejsce i okoliczności jego wystąpienia.
Celem zapewnienia niezależności obserwacji brano pod uwagę wyłącznie pierwszy zarejestrowany uraz każdego dziecka w trzyletnim okresie obserwacji. W analizach statystycznych uwzględniono potencjalne czynniki zakłócające, takie jak wiek, płeć i pochodzenie etniczne. Zastosowano regresję logistyczną w celu oszacowania ilorazu szans wystąpienia urazu u dzieci z ADHD w porównaniu z grupą odniesienia.
Wyższe ryzyko urazów w ADHD
Wyniki badania wykazały, iż dzieci i młodzież z ADHD częściej korzystały z pomocy szpitalnych oddziałów ratunkowych z powodu urazów niż ich rówieśnicy bez ADHD. Najwyższe ryzyko wystąpienia urazu odnotowano w grupie młodzieży w wieku 14–18 lat. Wśród tych uczestników było ono wyższe o około 35–36% w porównaniu z grupą odniesienia.
Pomimo iż ADHD częściej rozpoznaje się u chłopców, w analizie zaobserwowano większy względny wzrost ryzyka urazów u dziewcząt z ADHD w porównaniu z dziewczętami bez tego rozpoznania.
Dzieci i młodzież z ADHD częściej doznawały urazów w takich miejscach jak szkoły, place zabaw oraz strefy ruchu. Zaobserwowano również różnice związane z płcią. U dziewcząt z ADHD częściej występowały urazy w domu oraz urazy będące następstwem uderzenia. Z kolei u chłopców z ADHD stwierdzono wyższe ryzyko urazów w środowisku naturalnym, np. w lesie lub na terenach otwartych.
Dlaczego osoby z ADHD częściej doznają urazów? Możliwe wyjaśnienia
Według autorów badania zaobserwowane różnice mogą być związane z charakterystycznymi dla ADHD cechami, takimi jak impulsywność, obniżona zdolność oceny ryzyka oraz większa skłonność do podejmowania zachowań ryzykownych. Czynniki te mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji prowadzących do urazów.
Chłopcy, niezależnie od występowania ADHD, ogólnie częściej doznają urazów niż dziewczęta. Jednocześnie w badaniu efekt związany z ADHD był wyraźniejszy u dziewcząt. Obecność zaburzenia wiązała się u nich z większym względnym wzrostem ryzyka urazu w porównaniu z dziewczętami bez ADHD niż obserwowano to w przypadku chłopców. Autorzy wskazują, iż różnica może wynikać z rzeczywistej większej podatności dziewcząt na urazy. Może być także związana z częstszym korzystaniem przez nie z pomocy medycznej po urazach.
Wyższe ryzyko urazów w okresie dojrzewania może wynikać z większej samodzielności i mniejszego nadzoru rodziców. Znaczenie mogą mieć także wpływ rówieśników, zachowania ryzykowne, używanie substancji psychoaktywnych oraz prowadzenie pojazdów.
Szczególnie zauważalne zwiększenie ryzyka urazów dotyczyło zdarzeń związanych z jazdą na motorowerach i rowerach oraz zachowaniami pieszych w ruchu drogowym. ADHD może wiązać się z podejmowaniem bardziej ryzykownych zachowań na drodze, takich jak przekraczanie dozwolonej prędkości. Może to dodatkowo zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia wypadku.
Urazy a ADHD. Ograniczenia badania i implikacje kliniczne
Badanie ma kilka istotnych ograniczeń, które należy uwzględnić przy interpretacji jego wyników. Analizie poddano głównie urazy wymagające wizyty na szpitalnym oddziale ratunkowym, dlatego nie uwzględniono lżejszych urazów leczonych w domu lub u lekarza rodzinnego. Nie analizowano również stylu życia i poziomu aktywności dzieci, co mogło wpływać na ryzyko wypadków. Istotnym czynnikiem ograniczającym możliwość uogólnienia wyników jest również specyfika systemu opieki zdrowotnej w Danii. Powszechny i bezpłatny dostęp do świadczeń medycznych może wpływać na częstość korzystania z pomocy szpitalnej. Tym samym ograniczać możliwość bezpośredniego przeniesienia wyników na populacje innych państw o odmiennych systemach ochrony zdrowia.
Autorzy podkreślają znaczenie edukowania dzieci z ADHD w zakresie bezpieczeństwa i oceny ryzyka. Rodzice, nauczyciele i lekarze powinni zwracać uwagę na zachowania zwiększające ryzyko urazów. Powtarzające się urazy mogą być również wskazaniem do pogłębionej oceny psychologicznej lub psychiatrycznej.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Journal of Safety Research.
