Amerykańskie Towarzystwo Stomatologiczne (ADA) potwierdziło, iż kompleksowe badanie kliniczne jamy ustnej pozostaje podstawowym narzędziem wczesnego wykrywania raka jamy ustnej. Nowe rekomendacje wskazują jednocześnie, iż badania cytologiczne powinny być stosowane jedynie w ściśle określonych sytuacjach i nie mogą zastępować biopsji w procesie diagnostycznym.
Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami opublikowanymi przez American Dental Association, podstawą wczesnego wykrywania raka jamy ustnej pozostaje dokładne badanie kliniczne. Lekarze dentyści powinni wykonywać kompleksowe badanie zewnątrz- i wewnątrzustne u wszystkich dorosłych pacjentów, a także informować ich o jego znaczeniu w identyfikacji wczesnych zmian błony śluzowej.
Wytyczne podkreślają również konieczność regularnej aktualizacji wywiadu społecznego, stomatologicznego i medycznego pacjenta. W przypadku podejrzenia zmian potencjalnie złośliwych złotym standardem diagnostycznym pozostaje biopsja, a następnie ocena histopatologiczna. To właśnie ona pozwala na ostateczne rozpoznanie raka płaskonabłonkowego jamy ustnej lub innych zmian potencjalnie przednowotworowych.
– Wczesne wykrywanie zmian potencjalnie złośliwych i raka jamy ustnej znacząco poprawia rokowanie pacjentów – podkreśla prof. Mark Lingen z University of Chicago Medicine, jeden z autorów rekomendacji.
„Living guideline” – nowe podejście do aktualizacji zaleceń
Opublikowany w marcowym numerze „The Journal of the American Dental Association” zestaw rekomendacji jest pierwszym elementem tzw. „living guideline”, dotyczącej wczesnego wykrywania raka płaskonabłonkowego jamy ustnej oraz zmian potencjalnie złośliwych.
To aktualizacja wytycznych z 2017 r. dotyczących oceny zmian potencjalnie przednowotworowych. Program ADA Living Guideline – uruchomiony w 2025 r. – zakłada częstsze aktualizowanie zaleceń w oparciu o najnowsze dowody naukowe. Choć metodologia pozostaje równie rygorystyczna jak w tradycyjnych wytycznych, nowe rekomendacje mogą być publikowane szybciej – w miarę pojawiania się nowych danych.
– Dzięki częstemu analizowaniu nowych badań, „living guidelines” pozwalają szybciej odpowiadać na najważniejsze pytania kliniczne – dodaje prof. Jennifer Holtzman, przewodnicząca ADA Council on Scientific Affairs,
Ograniczona rola badań cytologicznych
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z nowych wytycznych jest ograniczenie stosowania badań cytologicznych jako narzędzia wspomagającego diagnostykę. Eksperci odradzają ich użycie do podejmowania decyzji o konieczności biopsji lub skierowania pacjenta do specjalisty u dorosłych z niepokojącymi zmianami w jamie ustnej.
Badanie cytologiczne polega na pobraniu komórek z podejrzanej zmiany przy użyciu specjalnej szczoteczki. Jednak – jak wskazują autorzy wytycznych – metoda ta może prowadzić do wyników fałszywie dodatnich. Z tego powodu nie zaleca się jej również jako narzędzia przesiewowego u osób bez objawów i bez klinicznie widocznych zmian błony śluzowej.
Wytyczne dopuszczają natomiast zastosowanie cytologii w bardzo ograniczonych sytuacjach – na przykład wtedy, gdy wykonanie biopsji jest niemożliwe lub niewskazane. W takim przypadku badanie może pomóc w podjęciu decyzji o dalszym postępowaniu, jednak nie powinno jej determinować.
Negatywny wynik cytologii nie wyklucza choroby
Autorzy wytycznych podkreślają również istotną zasadę praktyczną: ujemny wynik badania cytologicznego nie wyklucza choroby. jeżeli zmiana błony śluzowej utrzymuje się lub postępuje mimo negatywnego wyniku testu, lekarz powinien wykonać biopsję lub skierować pacjenta do specjalisty, aby uniknąć opóźnienia w rozpoznaniu.
W kolejnych publikacjach, planowanych jeszcze w tym roku, eksperci mają omówić również inne metody wspomagające diagnostykę, w tym barwienia przyżyciowe, technologie oparte na świetle oraz testy ślinowe.
Źródło: https://adanews.ada.org
https://jada.ada.org
Redukcja konsumpcji alkoholu, ograniczenie palenia papierosów, szczepienia przeciw HPV i regularne wizyty u stomatologia to – zdaniem dr. n. o zdr. Pawła Koczkodaja z Narodowego Instytutu Onkologii – najważniejsze zasady profilaktyki pierwotnej nowotworów okolic szyi i głowy. – Regularne wizyty u stomatologa są nie do przecenienia pod kątem tzw. czujności onkologicznej – podkreśla ekspert.