
Problem narasta mimo rosnącego zapotrzebowania na taką opiekę. W ciągu dekady liczba podmiotów udzielających świadczeń spadła o ponad 17 proc. Jednocześnie w latach 2020-2024 kolejka pacjentów oczekujących w trybie stabilnym wydłużyła się o 31 proc.
System nie nadąża za potrzebami
Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa, w uproszczeniu PODD, jest przeznaczona dla przewlekle chorych i niesamodzielnych osób, które nie wymagają pobytu w szpitalu, ale potrzebują regularnej opieki medycznej w domu. W 2024 r. korzystało z niej 58,2 tys. pacjentów, wobec 60,9 tys. w 2019 r.
Spadek liczby pacjentów nie wynika jednak z mniejszego zapotrzebowania. Autorzy raportu Ministerstwa Finansów „Przegląd wydatków na opiekę długoterminową” wiążą go z ograniczoną wydolnością systemu, problemami kadrowymi i finansowymi.
– Kolejki do PODD, czyli pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej – najtańszego świadczenia w opiece długoterminowej finansowanej przez NFZ – pokazują, iż system nie odpowiada na rzeczywiste potrzeby osób niesamodzielnych. Za każdą osobą oczekującą stoi pacjent wymagający regularnego wsparcia oraz rodzina próbująca zapewnić mu opiekę, często ponad swoje możliwości – mówi Magdalena Osińska-Kurzywilk, prezeska Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.
Dane NFZ obejmują przy tym wyłącznie osoby wpisane do oficjalnych kolejek, więc nie pokazują całej skali potrzeb.
Ponad 90 proc. nadwykonań bez zapłaty
Sytuację placówek pogarszają nierozliczone świadczenia wykonane ponad limity zapisane w umowach z NFZ. Według koalicji pod koniec 2026 r. ponad 90 proc. wartości nadwykonań w PODD za 2025 r. przez cały czas nie zostało opłacone.
Dotychczas tylko województwo zachodniopomorskie rozliczyło nadwykonania za poprzedni rok. Kilkuset świadczeniodawców nie otrzymało jeszcze żadnej propozycji rozliczenia.
– Rozliczenie świadczeń już udzielonych ma znaczenie nie tylko dla podmiotów realizujących opiekę, ale przede wszystkim dla pacjentów. o ile warunki finansowe udzielania świadczeń pozostają niepewne, trudniej utrzymać ich dostępność i rozwijać działalność, a tym samym obejmować opieką kolejne osoby. W sytuacji gdy pacjenci czekają na pomoc, nie możemy traktować tej kwestii wyłącznie jako problemu rozliczeń finansowych – ocenia Magdalena Osińska-Kurzywilk.
Problem wykracza poza samą opiekę długoterminową. W marcu 2026 r. NFZ informował, iż wartość nierozliczonych nadwykonań w świadczeniach limitowanych za 2025 r. wynosiła 2,61 mld zł. Fundusz wyjaśniał, iż wypłata zależy od możliwości finansowych oddziałów wojewódzkich i nie musi obejmować całej wartości wykonanych świadczeń.
Wydatki rosną, pacjentów ubywa
Nakłady NFZ na pielęgniarską opiekę długoterminową domową niemal się podwoiły. W 2019 r. wynosiły 394,7 mln zł, a w 2024 r. już 789,2 mln zł. W tym samym czasie liczba pacjentów objętych opieką spadła jednak o około 4,4 proc.
Zmniejszyła się też liczba podmiotów udzielających takich świadczeń. W 2016 r. było ich 1133, a w 2025 r. – 936, czyli o ponad 17 proc. mniej.
Ta tendencja zderza się ze zmianami demograficznymi. W 2024 r. osoby w wieku co najmniej 65 lat stanowiły 89,4 proc. pacjentów PODD. Według prognozy GUS w 2060 r. takie osoby będą odpowiadać za około 30 proc. ludności Polski.
Brak opieki może kończyć się hospitalizacją
Domowa opieka długoterminowa nie sprowadza się do pomocy w codziennych czynnościach. Obejmuje m.in. ocenę stanu zdrowia, procedury pielęgniarskie, monitorowanie zagrożeń i edukowanie bliskich pacjenta.
– PODD to nie jest zwykła pomoc w codziennych czynnościach, ale specjalistyczne świadczenie zdrowotne: obejmuje m.in. ocenę stanu pacjenta, wykonywanie procedur pielęgniarskich, monitorowanie zagrożeń i edukację bliskich. Wymaga wiedzy, doświadczenia i przede wszystkim ciągłości opieki. Bez adekwatnego finansowania oraz warunków pozwalających pielęgniarkom bezpiecznie wykonywać zawód, nie poprawimy dostępności tej opieki – mówi Mariola Łodzińska, prezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych.
Ograniczona dostępność domowej opieki przekłada się również na obciążenie rodzin i może podnosić koszty całego systemu ochrony zdrowia. Brak regularnego profesjonalnego wsparcia zwiększa ryzyko pogorszenia stanu pacjenta i hospitalizacji.
Reforma zakłada rozwój opieki domowej
Rozwój opieki domowej i środowiskowej jest jednym z założeń reformy opieki długoterminowej prowadzonej w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Ministerstwo Zdrowia wymienia wśród celów m.in. stabilne finansowanie świadczeń, lepszą koordynację usług zdrowotnych i społecznych oraz ograniczenie rozdrobnienia systemu.
Od 7 sierpnia 2026 r. obowiązuje również ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej. Ma usprawnić współpracę między ochroną zdrowia a pomocą społeczną. Eksperci koalicji zwracają jednak uwagę, iż opieka domowa i stacjonarna muszą rozwijać się równolegle.
– W dokumentach strategicznych i raportach od lat wskazuje się na potrzebę rozwoju opieki domowej, lepszej koordynacji świadczeń i wspierania osób niesamodzielnych w ich własnym środowisku. Nie możemy jednak poprzestać na deklaracjach. Potrzebne są konkretne rozwiązania organizacyjne i finansowe, które pozwolą przełożyć te założenia na rzeczywistą dostępność opieki dla pacjentów. To, co się stało z rozliczeniami nadwykonań za 2025 rok, jest zaprzeczeniem oficjalnej polityki rządu – mówi Magdalena Osińska-Kurzywilk.
Rosnąca kolejka, malejąca liczba świadczeniodawców i nierozliczone nadwykonania tworzą więc jeden problem: system zakłada rozwój opieki nad osobami niesamodzielnymi w ich domach, ale placówki, które mają ją zapewniać, wciąż funkcjonują przy dużej niepewności finansowej.
Przeczytaj także:
- KDP połączy Warszawę, Łódź, Poznań i Wrocław. Co z mniejszymi miastami?
- PKB jeszcze rośnie solidnie. W 2027 roku będzie już wyraźnie słabiej – prognozuje IPAG
- Cyfrowa niezależność ma większe poparcie niż rozpoznawalność














