Palenie tytoniu nie jest atrakcyjne pod żadną postacią – pod takim przesłaniem 31 maja obchodzony był Światowy Dzień bez Papierosa. Ideą hasła jest „demaskowanie atrakcyjności” nowych produktów tytoniowych na rynku. W celu walki z rakiem płuc – najgroźniejszym skutkiem palenia – ministerstwo zdrowia jeszcze w 2026 r. zacznie realizację „Programu badań przesiewowych raka płuca”. W ramach programu wykonywane będą badania z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK).
Eksperci alarmują, iż e-papierosy, tytoń podgrzewany czy saszetki nikotynowe są często przedstawiane jako bezpieczniejsza alternatywa dla papierosów. Nic bardziej mylnego, a szczególnie w kontekście młodych ludzi, którzy już w wieku nastoletnim sięgają po nikotynowe używki. – To jest naprawdę dobry moment, żeby skończyć z mitami. Kolorowe opakowania, słodkie smaki czy atrakcyjny wygląd produktów mają budować fałszywe poczucie bezpieczeństwa. A prawda jest zupełnie inna. Każdy produkt, który zawiera toksyczną nikotynę jest szkodliwy. Wpływa na mózg człowieka, powoduje uzależnienia, a także inne groźne choroby, w tym te śmiertelne – podkreśla prof. Łukasz Balwicki, kierownik Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK i jednocześnie konsultant krajowy w dziedzinie zdrowia publicznego.
Społeczna świadomość konsekwencji używania wyrobów tytoniowych jest wciąż bardzo niska. Ale równie niska jest świadomość tego, czym jest uzależnienie od nikotyny. Dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska – konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc – podkreśla, iż kluczowa w walce o pacjenta jest edukacja: – Uzależnienie od tytoniu powinno być traktowane jako problem zdrowia publicznego wymagający wsparcia, a nie jako podstawa do stygmatyzowania. Poprzez moralizowanie osób uzależnionych nie uzyskamy oczekiwanego efektu. Każda próba rzucenia palenia jest krokiem w stronę zdrowia. choćby jeżeli pacjent wraca do nałogu, nie powinniśmy mówić o porażce – powinniśmy pomóc mu podjąć kolejną próbę, lepiej przygotowaną i wspartą medycznie. Uzależnienie od nikotyny jest bardzo silnym uzależnieniem, dlatego porzucenie palenia wymaga też wsparcia otoczenia.
Program badań przesiewowych raka płuca od 1 października
Zgodnie z danymi z Krajowego Rejestru Nowotworów, rak płuca jest w tej chwili najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Głównym powodem jest późne rozpoznanie, które uniemożliwia wdrożenie radykalnego leczenia. Prognozy epidemiologiczne wskazują, iż do 2029 r. liczba nowych zachorowań może przekroczyć 32,5 tys. rocznie.
Z jednej strony, konieczna jest edukacja i zwiększanie świadomości społecznej, ale z drugiej – konkretne działania systemowe. Dlatego ministerstwo zdrowia wprowadzi 1 października br. badanie przesiewowe w ramach profilaktyki chorób onkologicznych, czyli „Program badań przesiewowych raka płuca”. W ramach programu wykonywane będą badania z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Celem programu jest m.in. zmniejszenie liczby zgonów z powodu raka płuca o 12-28%. Dzięki NDTK możliwe stanie się wykrywanie nowotworów w stadium bezobjawowym.
Dane z pilotażowego programu wczesnego wykrywania raka płuca w makroregionie północnym w latach 2020- 2023 mówią, iż w grupie badanych średnio dziennie osoby uzależnione wypalają 21 papierosów, a średnie obciążenie paleniem tytoniu uczestnika pilotażu wynosiło 36 paczkolat (czyli np. palenie 1 paczki tytoniu dziennie przez 36 lat, lub np. palenie 2 paczek dziennie przez 18 lat).
– Brak działań przesiewowych oznacza dalsze utrzymywanie się wysokiej śmiertelności. W pilotażu, który prowadziłem na północy Polski, wzięło udział ponad 3 tys. osób. Z przeprowadzonej wśród pacjentów ankiety wiemy, iż aż 80% z nich deklaruje chęć rzucenia palenia. Mamy zatem o kogo walczyć – podkreśla prof. Witold Rzyman, kierownik katedry chirurgii klatki piersiowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, a także konsultant krajowy w tej dziedzinie.
Rozwiązanie wprowadzane przez ministerstwo zdrowia to konkretne działanie systemowe, które da nie tylko możliwość wyśledzenia chorego pacjenta we właściwym momencie, ale przełoży się także na dalszą diagnostykę i leczenie.
– W naszych działaniach podkreślamy znaczenie profilaktyki. Wiemy, iż jest to inwestycja nie tylko w zdrowie obywateli, ale i w przyszłość systemu opieki zdrowotnej. Sukces tego programu zależy nie tylko od dostępności badań, ale przede wszystkim od świadomości społecznej. Dziękuję wszystkim zaangażowanym osobom, zwłaszcza konsultantom krajowym za to, iż ten program ruszy jeszcze w tym roku – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.
Szczegółowe założenia programu
Program skierowany jest do kobiet i mężczyzn w wieku 55-74 lata, którzy są lub byli aktywnymi palaczami tytoniu – z konsumpcją tytoniu większą lub równą 20 paczkolat, z okresem abstynencji tytoniowej nie dłuższym niż 15 lat, co odpowiada grupie o najwyższym ryzyku zachorowania. Wskazanie zdefiniowanej populacji docelowej zwiększa efektywność kosztową i maksymalizuje korzyści zdrowotne. Świadczenie trafi do tych pacjentów, którzy rzeczywiście odniosą z niego największą korzyść.
Program realizowany będzie w wyspecjalizowanych ośrodkach spełniających określone kryteria kadrowe i techniczne. W zależności od wyniku badania, pacjent otrzyma zalecenia co do dalszego postepowania oraz ewentualnie skierowania na dalszą diagnostykę i leczenie. Wszyscy aktywni palacze tytoniu zostaną objęci interwencją antynikotynową ze wskazaniem możliwości podjęcia leczenia uzależnienia od tytoniu.
Zakłada się, iż wprowadzenie programu przesiewowego z wykorzystaniem NDTK doprowadzi do zwiększenia odsetka pacjentów, u których stosuje się leczenie radykalne, co w dłuższym okresie może doprowadzić do poprawy wskaźnika 5-letnich przeżyć w tej grupie chorych i zmniejszenie umieralności na raka płuca.
Warunki włączenia do programu oraz sposób realizacji badania jest spójny z programami realizowanymi w Europie. Polska jako kolejny kraj, po Chorwacji, Czechach i Niemczech, wprowadza program profilaktyczny do ogólnokrajowego systemu ochrony zdrowia, wyznaczając europejski i światowy standard profilaktyki raka płuca.
Źródło: https://www.gov.pl/web/zdrowie
Jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju nowotworów obszaru szyi i głowy – w tym jamy ustnej – jest palenie papierosów. Dużą rolę w diagnozowaniu palaczy i zwracaniu uwagę na zwiększone ryzyko pojawienia się u nich raka odgrywają lekarze dentyści. – Lekarz dentysta jako jeden z pierwszych może podczas badania pacjenta zauważyć, iż pali on papierosy. W takiej sytuacji warto wykonać tzw. minimalną interwencję, czyli wprost zapytać, czy pacjent pali, a jeżeli uzyska się twierdzącą odpowiedź, dać mu kontakt np. do poradni leczenia uzależnień, gdzie otrzyma pomoc w walce z nałogiem – mówi dr n. med. Paweł Koczkodaj, absolwent zdrowia publicznego na WUM, specjalista zdrowia publicznego, adiunkt w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym, ambasador Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem w Polsce.
