Matura ustna to dla wielu uczniów wyzwanie. Dla ucznia z ASD (Autism Spectrum Disorder) może być jednak jednym z najbardziej obciążających elementów egzaminu – nie ze względu na brak wiedzy, ale z powodu formy: interakcji społecznej, improwizacji, oceny „tu i teraz”.
Ten artykuł z serii: 🧠 HUB: Egzaminy a autyzm / Zespół Aspergera pokazuje, jak przygotować ucznia do matury ustnej w sposób zgodny z prawem, bezpieczny neurologicznie i bez przeciążania.
1️⃣ Dlaczego matura ustna jest szczególnie trudna dla ucznia z ASD?
Uczeń z ASD może:
- mieć prawidłową wiedzę merytoryczną,
- mieć wysoką inteligencję werbalną,
- znać lektury i konteksty,
- ale mieć trudności z pragmatyką języka i sytuacją społeczną.
🔎 Najczęstsze trudności:
✔ trudności pragmatyczne (czytanie intencji egzaminatora, „co on chce usłyszeć?”)
✔ lęk społeczny i obawa przed oceną
✔ przeciążenie sensoryczne (mała sala, napięcie, obserwacja)
✔ trudność z improwizacją
✔ zbyt dosłowne rozumienie pytania
✔ „zawieszenie się” przy zmianie wątku
✔ sztywność schematu wypowiedzi
To nie jest brak kompetencji językowych.
To często problem z regulacją napięcia i przetwarzaniem społecznym w czasie rzeczywistym.
2️⃣ Co mówi prawo? – dostosowania na maturze ustnej
Zgodnie z wytycznymi Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE) uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego może otrzymać dostosowania, m.in.:
- wydłużony czas przygotowania,
- możliwość notowania,
- przerwy techniczne,
- osobną salę,
- obecność nauczyciela wspomagającego (w określonych sytuacjach),
- zmniejszoną liczbę osób w sali.
📌 Klucz: dostosowanie musi wynikać z dokumentacji (WOPFU/IPET) i być stosowane wcześniej – nie może pojawić się wyłącznie „na egzamin”.
Jeśli przygotowujesz dokumentację – zobacz też artykuły o IPET i ewaluacji (sekcja poniżej).
📌 Ewaluacja IPET – arkusze i dokumenty
3️⃣ Trudności pragmatyczne – co to oznacza w praktyce?
Uczeń z ASD może:
- odpowiadać zbyt szczegółowo,
- nie zauważać sygnału „proszę rozwinąć”,
- nie wyczuwać ironii,
- nie wiedzieć, kiedy zakończyć wypowiedź,
- mówić monotonnym tonem (co bywa mylnie interpretowane jako brak zaangażowania).
🔬 W praktyce egzaminacyjnej oznacza to:
Nie chodzi o wiedzę.
Chodzi o zarządzanie dialogiem.
Dlatego najważniejszy jest trening rozmowy egzaminacyjnej, a nie tylko powtarzanie treści lektur.
4️⃣ Lęk społeczny a autyzm – podwójne obciążenie
U wielu uczniów z ASD współwystępuje lęk społeczny.
Objawy przed maturą ustną mogą obejmować:
- bezsenność,
- bóle brzucha,
- blokadę mowy,
- „czarną dziurę w głowie”,
- nadmierne analizowanie każdej odpowiedzi.
Tu nie pomaga: „uspokój się”.
Pomaga: procedura i przewidywalność.
👇 Przeczytaj również:
📘 Jak pomóc dziecku z autyzmem w radzeniu sobie z lękiem? Przewodnik z ćwiczeniami i scenariuszami zajęć eBook 20 zł
5️⃣ Jak przygotować ucznia bez przeciążenia? – 7 zasad
1️⃣ Pracuj na schematach odpowiedzi
Zamiast: „mów spontanicznie”
Stosuj:
Schemat 4 kroków:
- Teza
- Argument
- Przykład z tekstu
- Wniosek
Uczeń dostaje strukturę – napięcie spada.
2️⃣ Trening rozmowy egzaminacyjnej (symulacje)
Nie tylko „powiedz temat”.
Ćwicz:
- pytania doprecyzowujące,
- sytuację dopytania,
- zmianę kontekstu,
- odpowiedź na „a czy można inaczej?”.
Najlepiej w stałej strukturze:
- ta sama sala,
- ten sam czas,
- ten sam układ.
Powtarzalność obniża lęk.
3️⃣ Ogranicz liczbę prób
Paradoks: zbyt wiele symulacji może przeciążyć.
Dla ucznia z ASD lepiej:
✔ krótsze sesje
✔ przerwy sensoryczne
✔ 1–2 symulacje tygodniowo
✔ jasny cel każdej próby
4️⃣ Naucz „co robić, gdy się zatnę”
Przygotuj gotowe zdania ratunkowe:
- „Potrzebuję chwili, żeby uporządkować myśl.”
- „Chciałbym doprecyzować pytanie.”
- „Wracając do tezy…”
To daje poczucie kontroli.
5️⃣ Przećwicz kontakt wzrokowy w realistycznym zakresie
Nie wymagaj „patrz w oczy cały czas”.
Wystarczy:
- patrzenie w okolice czoła,
- kontakt 2–3 sekundy,
- powrót do kartki.
6️⃣ Przygotuj plan regulacji napięcia
Przed egzaminem:
✔ konkretna rutyna
✔ przewidywalny harmonogram dnia
✔ brak „ostatniej chwili” powtórek
✔ techniki oddechowe
7️⃣ Normalizuj różnice komunikacyjne
Uczeń powinien wiedzieć:
- monotonia głosu ≠ błąd,
- mówienie wolniej ≠ porażka,
- przerwa na myślenie ≠ brak wiedzy.
6️⃣ Schemat odpowiedzi – przykład do języka polskiego
Temat: Motyw samotności w literaturze.
Schemat:
- Teza: Samotność w literaturze ma różne oblicza – bywa wyborem lub przymusem.
- Argument 1 + przykład
- Argument 2 + przykład
- Kontekst
- Wniosek
Uczeń z ASD często potrzebuje widocznej struktury, by móc mówić płynnie.
7️⃣ Czego nie robić?
❌ nie zmieniaj zasad w ostatnim tygodniu
❌ nie strasz egzaminem
❌ nie porównuj do innych
❌ nie mów: „na egzaminie się ogarniesz”
❌ nie wprowadzaj nowych metod w maju
8️⃣ Rola nauczyciela i dyrektora
Przygotowanie ucznia z ASD do matury ustnej to nie tylko powtórki. To:
- zgodne z prawem dostosowanie,
- wcześniejsze wpisy w IPET,
- dokumentacja potrzeb,
- współpraca z rodzicem,
- realne ćwiczenie formy egzaminu.
Egzamin ustny to w istocie ocena kompetencji komunikacyjnej w warunkach stresu – a nie wyłącznie wiedzy literackiej.
👇 Przeczytaj także:
📘 Indywidualny Program Zajęć Rewalidacyjnych dla ucznia ze spektrum autyzmu – Scenariusze i ćwiczenia terapeutyczno-dydaktyczne eBook 20 zł
FAQ – Najczęstsze pytania (matura ustna ASD)
Czy uczeń z autyzmem może mieć osobną salę na maturze ustnej?
Tak, jeżeli wynika to z dokumentacji i orzeczenia.
Czy można wydłużyć czas przygotowania?
Tak – zgodnie z wytycznymi CKE i dostosowaniami zapisanymi w dokumentach szkolnych.
Czy lęk społeczny jest podstawą do dostosowania?
Jeśli jest udokumentowany i wpływa na funkcjonowanie – tak.
Czy uczeń może mieć schemat odpowiedzi?
Nie w formie gotowych treści, ale trening struktury wypowiedzi jest jak najbardziej wskazany.
Czy można ćwiczyć z uczniem „na pamięć”?
Można ćwiczyć strukturę, ale nie warto uczyć wyłącznie gotowych monologów – pytania egzaminatora mogą zmienić kierunek rozmowy.
Podsumowanie
Matura ustna w ASD to nie sprawdzian wiedzy – to sprawdzian regulacji napięcia i elastyczności komunikacyjnej.
Uczeń z autyzmem nie potrzebuje „hartowania”.
Potrzebuje:
- struktury,
- przewidywalności,
- treningu rozmowy,
- bezpiecznych dostosowań,
- i dorosłych, którzy rozumieją, iż forma może być większym wyzwaniem niż treść.
Jeśli pracujesz w szkole i chcesz przygotować ucznia bez ryzyka przeciążenia – zacznij od dokumentacji i realnych ćwiczeń formy.
To nie przywilej.
To równość szans.
Oto proponowana sekcja „Powiązane artykuły” do umieszczenia na stronie autyzmwszkole.com, z realnymi linkami do istniejących treści na Twojej stronie — pomagająca w SEO i w zwiększeniu zaangażowania czytelników: (autyzmwszkole.com)
👇 Przeczytaj:
🗣️ Mówienie bez stresu: dialogi ze skryptem i wskaźnikiem powodzenia
📚 Powiązane artykuły — warto przeczytać
🔗 Dostosowanie egzaminu maturalnego dla uczniów z autyzmem i zespołem Aspergera – praktyczny przewodnik, jakie dostosowania przysługują na maturze i jak je uzyskać. (autyzmwszkole.com)
🔗 Dostosowania dla ucznia ze spektrum autyzmu na lekcji i egzaminie – praktyczny poradnik – strategie i wskazówki dla nauczycieli dotyczące dostosowań w edukacji i podczas sprawdzianów. (autyzmwszkole.com)
🔗 Jak prowadzić lekcję z uczniem z autyzmem? 12 zasad skutecznej pracy w klasie – konkretne metody pracy dydaktycznej z uczniem ASD. (autyzmwszkole.com)
🔗 Dostosowanie wymagań edukacyjnych dla uczniów z ASD – szeroki przegląd zasad dostosowywania edukacji do potrzeb uczniów w spektrum. (autyzmwszkole.com)
🔗 Rytuały w klasie – jak pomagają uczniom ze spektrum autyzmu lepiej funkcjonować – o roli struktur i rytuałów w codziennej praktyce nauczyciela. (autyzmwszkole.com)
🔗 Jak wspierać ucznia ze spektrum autyzmu w adaptacji do szkoły – praktyczny poradnik – przewodnik o adaptacji szkolnej i przewidywalności w działaniach edukacyjnych. (autyzmwszkole.com)
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
📘 Plan adaptacyjny w szkole dla dziecka z Zespołem Aspergera – krok po kroku eBook 20 zł
📘Autyzm i Zespół Aspergera w szkole 2026 IPET, WOPFU, ewaluacja IPET, ocena efektywności PPP i sprawozdania z rewalidacji – gotowe wzory i procedury eBook 22 zł
📚 Trening Uwagi i Koncentracji dla Ucznia ze Spektrum Autyzmu: Ćwiczenia, Scenariusze, Inspiracje eBook 18 zł
![Wielki Post rozpoczyna się od popiołu. Ksiądz: to zaproszenie, nie kara [ROZMOWA]](https://storage.googleapis.com/patrykslezak-pbem/plock/articles/image/03ea6efc-667a-420b-bd0b-abf5a3111052)
